تأثیر عرضۀ تارا و 207 بر خودرو

بورس کالای ایران در روز 15 آبان ماه اطلاعیۀ رسمی پذیرش دو محصول تارا و پژو 207 ایران خودرو را منتشر کرد. عرضۀ خودرو در بورس کالا که به منظور رفع شکاف قیمت دستوری کارخانه و قیمت آزاد و پایان بخت‌آزمایی خرید خودرو آغاز شده است، تا اینجا فقط میزبان خودروهای کم‌تیراژتری بوده که اختلاف میان قیمت کارخانه و بازار آنها کمتر یا گاه صفر است. اما دو خودروی مزبور، از محصولات نسبتاً پرفروش ایران خودرو هستند و شکاف قابل توجهی میان قیمت رسمی و آزاد آنها وجود دارد. همچنین حجم عرضۀ خودروهای قبلی در حد چند ده یا چند صد دستگاه بوده، اما این دو با حجم چند هزار دستگاه عرضه خواهند شد. طبق امیدنامۀ پذیرش، ایران خودرو متعهد به عرضۀ کل تولیدات تارا منهای تعهدات خارج بورسی (طرح حمایت از خانواده و جایگزینی خودروی فرسوده، که معادل 50 درصد تولید است) یا 33 هزار و پانصد دستگاه در سال است. تعهد عرضۀ 207 دارای شرایط مشابه و تعداد 52 هزار و پانصد دستگاه است. از این منظر، احتمالاً عرضۀ این دو خودرو متفاوت از عرضه‌های قبلی خودرو در بورس کالا خواهد بود.

خودروهای عرضه شده در بورس کالا، طبعاً جایی میان نرخ رسمی و نرخ بازار قیمت می‌خورند و انجام معامله کمتر از نرخ کارخانه (قیمت پایه) غیرممکن و بالاتر از نرخ بازار آزاد غیرمنطقی است. در عرضه‌های گذشته، خودروهای وانت کارا، شاهین و هایما (نوبت اول عرضه) به قیمت پایه معامله شده‌اند. قیمت پایانی خودروی لاماری ایما، هایما (نوبت دوم عرضه) و کشندۀ امپاور به قیمت پایه نزدیکتر بودند و قیمت معاملۀ فیدلیتی، دیگنیتی و کشندۀ فاو با رقابت سنگین خریداران، به قیمت بازار متمایلتر شد. با این تفاسیر باید منتظر آغاز عرضۀ این دو خودرو باشیم تا ببینیم در یک رقابت واقعی، بازار چه نرخی برای آنها تعیین می‌کند. هرچند ایران خودرو بعد از اعلام خبر اولیۀ پذیرش این دو خودرو، اعلام کرده بود عرضه خودروهاي تارا و 207 در بورس کالا تا اطلاع ثانوي امکان پذير نيست و بايد شرايط فراهم گردد تا اختلاف قيمت کارخانه و بازار کاهش پيدا کند! ادعایی که عرضۀ این دو محصول را با تردید مواجه می‌کند.

جدول زیر برآوردی از تأثیر عرضۀ دو خودروی تارا و 207 بر فروش شرکت ایران خودرو است. هم اکنون قیمت رسمی تارا و 207 به ترتیب 294 و 209 میلیون تومان است؛ این دو خودرو در بازار 448 و 410 میلیون تومان معامله می‌شوند و شکاف قیمت رسمی و آزاد تارا و 207 به ترتیب 154 و 201 میلیون تومان است. در این جدول، در پنج سناریو فرض شده که قیمت معاملۀ بورس مبلغی معادل 10، 30، 50، 70 یا 90 درصد از شکاف قیمت رسمی و آزاد را پر کند. همچنین تعداد فروش هر خودرو در بورس براساس اعداد اعلام شده در امیدنامه (معادل ماهانه 2790 دستگاه تارا و 4375 دستگاه 207) برای پنج ماه باقیماندۀ سال فرض شده است.

بررسی این مبالغ و مقایسۀ آن با گزارش سود و زیان شرکت نشان می‌دهد که در عرضۀ این دو خودرو در مطلوبترین حالت برای شرکت و فروش به بیشترین قیمت هم نمی‌تواند شرکت را از زیان ناخالص خارج کند و برای وارد شدن به منطقۀ سودناخالص، شرکت باید محصولاتی را که حجم فروش بیشتر و حاشیۀ زیان ناخالص بدتری دارند از طریق عرضه در بورس کالا به قیمت بهتری بفروشد. در چنین وضعیتی، مقاومت شرکت برای عرضۀ این دو خودرو در بورس و فروش به قیمت بهتر جای سؤال دارد.