بررسی صنعت ذغالسنگ

صنعت استخراج زغالسنگ یکی از صنایع کوچک بورس است که مجموعاً 9 همت از ارزش کل بازار سرمایه را به خود اختصاص می دهد. زغال سنگ پروده طبس با نماد کزغال، ذغال‌سنگ‌ نگين‌ طبس‌ با نماد كطبس، فرآوري زغال سنگ پروده طبس با نماد كپرور و صنعتي ومعدني شمال شرق شاهرود با نماد کشرق چهار عضو این گروه هستند و در این میان کزغال بزرگترین و کشرق کوچکترین عضو این جمع از نظر ارزش بازار هستند. در این مطلب به بررسی و مقایسه ای درخصوص این چهار شرکت می پردازیم.

​​​​​​​نگاهی به صنعت ذغالسنگ

ذغال‌‌‌سنگ، نوعی سنگ رسوبی است که از بقایای مواد فسیلی درختان، بوته ها، گیاهان و سنگ زیست ها یا بیولیتهای گیاهی دوران های قدیم زمین شناختی به وجود می آید و به عنوان سوخت و نیز ماده اولیه برخی صنایع مورد استفاده قرار میگیرد. ذغال‌‌‌سنگ پس از نفت و گاز، دومین منبع مهم انرژی در جهان بوده و اولین سوخت فسیلی است که بشر آن را مورد استفاده قرار داده است.

زغالسنگ حرارتی و زغالسنگ متالورژی (کک شو) دو شاخه اصلی محصول زغالسنگ هستند که اولی مورد استفاده به عنوان سوخت بوده و دومی عمدتاً در صنعت فولاد به مصرف می رسد. مصرف زغالسنگ حرارتی در ایران بدلیل فراوانی و ارزانی گاز طبیعی ناچیز بوده و به رغم وجود ذخایر هر دو نوع زغال، در ایران تنها زغال کک شو مورد مصرف است.

چین اصلی‌‌‌ترین تولیدکننده زغالسنگ در دنیاست. بعد از چین، آمریکا و هند در رتبه‌‌‌های بعدی تولید زغال‌‌‌سنگ قرار دارند. با توجه به اهمیت اقتصاد چین، به عنوان اصلی ترین مصرف کننده ذغالسنگ در جهان، سطح توسعه اقتصادی در چین و به میزان کمتری در هند، تعیین کننده سطح تقاضای جهانی و به تبع آن، قیمت این محصول است. متغیر جدیدی که در ماههای اخیر به بازار ذغالسنگ، مانند دیگر بازارهای جهانی وارد شده، موضوع جنگ روسیه و اوکراین است. تبعات جنگ مزبور همچون افزایش بی سابقه قیمت گاز به عنوان مهمترین رقیب ذغالسنگ در تولید برق، الزام اروپا برای تجدید نظر در سیاستهای مصرف انرژیهای پاک، تحریم گاز، نفت و ذغالسنگ روسیه و تحریمهای غربی در خصوص مبادلات با روسیه به عنوان سومین صادرکننده ذغالسنگ، در مجموع افق قیمتی این محصول را افزایشی نشان میدهد.

در ایران، منطقۀ طبس با ۷۵.۴ درصد، البرز مرکزی، شرقی و غربی با 16.1درصد ،کرمان با ۸.۲ درصد دارای بیشترین ذخایر کشف شده زغالسنگ هستند. پهنۀ زغالی طبس بیشترین ذخایر کشور را در خود جای داده و میزبان کزغال، کطبس و کپرور است و کشرق در منطقۀ البرز در استانهای سمنان و گلستان فعالیت می کند.

​​​​​​​بازار مصرف:

عمده مصرف ذغالسنگ کک شو در واحدهای کوره بلند صنعت فولاد است و هم اکنون بزرگترین بازار آن در ایران، شرکت ذوب آهن اصفهان می باشد. همچنین کارخانۀ فولاد زرند ایرانیان (وابسته به هلدینگ میدکو) در سالهای اخیر مشتری تازۀ این صنعت شده است.

از آذرماه سال 97 تا کنون بر اساس مصوبه وزارت صنعت، معدن و تجارت کنسانتره ذغالسنگ بر مبنای 5/26 درصد نرخ شمش فولاد خوزستان در بورس کالا و طبق مشخصات مورد توافق میان خریداران و فروشندگان قیمت گذاری میشود، لذا قیمت ذغالسنگ تابعی است از قیمت فولاد و نرخ ارز.

نرخ پایه کنسانتره ذغالسنگ در پایان هر ماه پس از مشخص شدن نرخ متوسط ماهانه شمش فخوز تعیین میگردد و پس از آن قیمت نهائی کنسانتره ذغالسنگ بر مبنای نرخ پایه و نتایج آنالیز کنسانتره ذغالسنگ در آزمایشگاه و طبق جرائم و پاداشهای مورد توافق در قرارداد محاسبه میگردد. بر مبنای مصوبه مذکور به منظور حمایت از معدن کاران قیمت ذغال خام با اعمال ضریب 1/1 از تأمین کنندگان ذغال خام خریداری میشود.

قیمت‌‌گذاری دستوری محل بحث بین تولیدکنندگان، فولادسازان و دولت است. فرمول فعلی باعث شده است قیمت زغال‌سنگ داخلی تقریبا نصف قیمت زغال وارداتی باشد. در حالی که ۲/۱ میلیارد تن ذخیره قطعی زغال سنگ در ایران وجود دارد، تولید کشور در حدود ۵/۱ میلیون تن است و کنترل قیمت‌‌ها موجب شده است تا کسی به فکر سرمایه‌‌گذاری در این بخش نباشد و بخش مهمی از نیاز کشور با واردات تأمین شود. اگر قیمت‌‌ها اقتصادی‌‌تر و معقول‌‌تر شوند، حتما سرمایه‌گذاری در این صنعت افزایش خواهد یافت.

نیاز صنایع فولادی کشور به محصول کنسانتره ذغالسنگ و بالا بودن بهای کنسانتره ذغالسنگ وارداتی موجب شده است که تقاضا برای این محصول طی سالهای گذشته روند صعودی داشته و شرکتهای صنعت در زمینه بازاریابی محصول خود تحت فشار نباشند. با توجه به سند چشم انداز توسعه در افق 1404 جهت تولید 55 میلیون تن فولاد خام، پیش بینی میشود نیاز کشور به محصول کنسانتره ذغالسنگ در سنوات پیشرو نیز همچنان رو به رشد باشد.

کطبس

شرکت ذغالسنگ نگين طبس در سال 1378 در شهر اصفهان تاسيس شد و با در اختیار گرفتن بخشي از معادن ذغالسنگ طبس شامل معدن اوليه شماره 2 پروده و يال شمالي معدن شماره 3 پروده طبس فعالیت خود را آغاز نمود. معادن مذكور از طرف شركت ملي فولاد ايران و در راستاي سياست هاي برنامه دوم توسعه اقتصادي به منظور تامين ذغالسنگ كك شو مورد نياز صنعت فولاد كشور از طریق مزایده عمومی واگذار شده بود.

شرکت در صنعت زغال سنگ به عنوان تولیدکننده زغال سنگ خام فعالیت می کند در بین شرکتهای فعال در این صنعت با عنایت به حجم فروش در رده چهارم کشور قرار دارد و در سال 1397 حدود 9 درصد از کل تولید کشور را به خود اختصاص داده است.

کطبس زغال خام تولید می کند و محصول خود را برای زغالشویی تماماً به شرکت فرآوری زغالسنگ طبس(کپرور) می فروشد. ظرفیت معمول شرکت در سالهای اخیر بیش از 240 هزار تن در سال بوده است.

کطبس در تاریخ 22 دی ماه 1382شرکت زغالسنگ نگین طبس موفق به دریافت مجوز ورود به بورس اوراق بهادار تهران گردید و در اردیبهشت سال 1386 از تابلوی فرعی به تابلوی اصلی منتقل شد. شركت تكادو مالک کنترلی این شرکت است.

کشرق

شرکت صنعتی و معدنی شمالشرق شاهرود در سال 1374 تاسیس گردید در راستای مشارکت بیشتر مردم در امر تولید شرکت در سال 84 از سهامی خاص به عام تبدیل گردید و در تاریخ 05 مهر 1390 با ورود شرکت به فرابورس موافقت و در تاریخ 28 خرداد 1391 به عنوان چهل و یکمین شرکت در فرابورس مورد معامله قرار گرفت در حال حاظر فعالیت اصلی شرکت در زمینه اکتشافات و استخراج ذغالسنگ از معادن خود می باشد.

ظرفیت تولید این شرکت یکصد هزار تن در سال است و ذخایر قطعی حال حاضر معادن تحت بهره برداری شرکت بالغ بر 4.7 میلیون تن است. شركت توسعه معادن روي ايران، کروی، به همراه زیرمجموعه های خود حدود 30 درصد از سهام کشرق را دراختیار دارد و بیش از 60 درصد سهام شرکت شناور است.

کزغال

شرکت زغالسنگ پروده طبس به عنوان یکی از مهمترین قطب های تولید زغالسنگ و به عنوان اولین معدن تمام مکانیزه ایران نقش مهمی در صنعت زغالسنگ و فولاد کشور دارد. این شرکت در سال 99 به بازار بورس آمده و جزء شرکت های فرعی شرکت سرمایه گذاری صدر تأمین (تاصیکو) است و کنترل کننده نهایی آن ، سرمایه گذاری تامین اجتماعی )شستا( میباشد.

فاز اول شرکت با ظرفیت تولید سالانه 1.5میلیون تن زغال سنگ خام و ۷۵۰،۰۰۰ تن کنسانتره، از سال ۱۳۸۶توسط شرکت زغال سنگ پروده طبس مورد بهره برداری قرار گرفت و همزمان با اجرای طرح مذکور، بزرگترین کارخانه زغالشویی ایران نیز در جوار این معدن احداث و عملیاتی شده است.

مشتری عمده شرکت، ذوب آهن اصفهان می باشد که در سه ماهه ابتدایی سال1401 بیش از 96 درصد محصول را خریداری نموده است. اما درصورت حذف موانع موجود در بخش صادرات و ورود پول ، امکان صادرات محصولات و فروش محصولات به خارج از کشور و تامین منابع ارزی میسر خواهد بود و شرکت برنامه ریزی برای صادرات 30 درصدی را در دستور کار خود دارد.

 کپرور

شرکت فرآوری ذغال‌سنگ پروده طبس با هدف ساخت و راه‌اندازی کارخانه فرآوری ذغال‌سنگ با تکنولوژی روز و توليد كنسانتره ذغال‌سنگ با کيفيت مطلوب و حذف هزينه‌های مربوط به حمل ذغال‌سنگ به شاهرود و کرمان جهت فرآوری در سال 1379 بصورت شركت سهامی خاص تأسيس و به ثبت رسيده است. بهره‌برداري از كارخانه در سال 1383 آغاز و پروانه بهره‌برداري آن در سال 1384 با ظرفیت تولید سالیانه 220 هزار تن کنسانتره ذغال‌سنگ از سوی اداره صنايع و معادن استان یزد صادر و در سال 93 وارد بورس شد.

کپرور با دریافت زغال تولیدی که تقریباً تمام آن از شرکت ذغالسنگ نگين طبس(کطبس) و سایر شرکتهای هم گروه تأمین می شود، کنسانترۀ زغالسنگ تولید می کند.

این شرکت متعلق به هلدینگ تکادو و از زیرمجموعه های واحیا می باشد.

چکیده ای از وضعیت عملکرد این شرکتها در سال جاری و سال گذشته در جدول زیر آمده است:

 

نتیجه گیری:

وجود ذخایر مناسب زغالسنگ از یک سو، و پیش بینی رشد مستمر تقاضای زغال کک شو از سوی دیگر، باعث می شود از دو سمت تأمین مواد اولیه و تقاضای محصول، چشم انداز مناسبی برای این صنعت متصور باشیم. ضمن اینکه ایران کشور واردکننده زغال سنگ است و تقاضا و مصرف موجود بیشتر از تولید داخلی است با توجه به پتانسل رشد شرکتها و با وجود شرایط بد قیمت گذاری، اگر قیمت‌‌ها اقتصادی‌‌تر و معقول‌‌تر شوند، میتوانند جای ذغال سنگ وارداتی را گرفته و قطعا سرمایه‌گذاری در این صنعت افزایش خواهد یافت.

همچنین با توجه به جنگ اوکراین و روسیه و کاهش عرضه جهانی و افزایش قیمت زغال‌سنگ میتوان با توسعه معادن زغال‌سنگ شرایط طلایی جهت بازار صادرات فراهم نمود. که در نتیجه سود تولیدکنندگان افزایش یافته و در نهایت ارز آوری و توسعه روزافزون صنعت زغال‌سنگ  به دنبال آن خواهد آمد.

با توجه به منابع عظیم، تقاضای باثبات داخلی در شرایط فعلی و پتانسیل رشد آن، و برنامه ریزی صادرات، کزغال با بیشترین میزان تولید و فروش وضعیت درآمدی مناسبی را دارد.

هم اکنون نسبت P/E ttm کزغال، کطبس، کپرور و کشرق به ترتیب برابر 9.6، 9.8، 5.7 و 25 واحد بوده و میانگین آن 12.5 واحد است.