پیش بینی یک موسسه بین المللی از آینده صنعت پالایشی ایران

 

به گزارش همفکران، موسسه فیچ سلوشنز سال 2020 تحلیل جامعه ای از صنعت نفت و گاز ایران منتشر کرده است. این موسسه با در نظر گرفتن شرایط سیاسی ایران و اثر تحریم ها و رفع آن ها به تحلیل و پیش بینی صنعت پالایش پرداخته شده است نگاه کوتاهی هم به فروش خودرو در کشور داشته است. این گزارش به تازگی توسط مرکز پژوهش های اتاق ایران ترجمه شده است. در این نوشته تلاش داریم به مهمترین نکات مرتبط با صنعت پالایش بپردازیم.

 

حجم تولید و کیفیت سوخت‌های تولید شده در پالایشگاه‌های ایران به واسطه راه اندازی فازهای جدید پالایشگاه نفت ستاره خلیج فارس و ارتقا در دیگر واحدها افزایش پیدا کرده است. در 2020 شاهد کاهش 8 درصدی تولید بودیم اما پیش بینی می‌شود در 2021 تولید سوخت پالایش شده 7 درصد نسبت به سال قبل رشد کند.

 

ایران از سال 2016 صادر کننده سوخت شده است. هرچند کاهش محبوبیت نفت کوره می‌تواند اثر منفی روی این بخش بگذارد در نتیجه ایران به فکر تولید محصولاتی با ارزش افزوده بالاتر افتاده است. کرونا موجب شد فروش خودرو و محصولات پتروشیمی کاهش زیادی داشته باشد؛ که این موضوع اثر مستقیمی روی مصرف سوخت گذاشت.

 

اثرات تحریم‌ها، ارائه یارانه سنگین سوخت و بی‌ثباتی سیاسی موجب شده ریسک سرمایه گذاری در ایران بالا برود. فراگیرترین تحریم‌های اعمال شده به ایران مربوط به تحریم‌های ثانویه سال 2018 است که توسط دونالد ترامپ وضع شدند

 

پیش بینی این موسسه از مصرف محصولات پالایش شده تا 2030 تا 2.34 میلیون بشکه معادل 28.7 درصد در روز رشد کند و به 10.52 میلیون بشکه در روز برسد. هرچند ظرفیت پالایشگاه‌های منطقه نیز رشد خواهند داشت و پیش بینی می‌شود تا 2025 تولیدات به 14.09 میلیون بشکه برسد.

 

با وجود انتخاب شدن بایدن به عنوان رئیس جمهور آمریکا و احتمال رشد تولید نفت ایران به 2 میلیون بشکه در روز وجود دارد، اما پیش بینی می‌شود در سال 2021 رشد 4 درصدی، سال 2022 رشد 6 درصدی و سال 2023 رشد چشمگیر 40 درصدی در صنعت نفت رخ بدهد. در همین راستا تولید ستاره خلیج فارس به 480 هزار بشکه در روز افزایش پیدا خواهد کرد. صادرات نفت خام ایران به چین در حال افزایش است از طرف دیگر سیاست نرم‌تر آمریکا و تخفیف‌های بالای ایران می‌تواند مشتریان بیشتری برای ایران به ارمغان بیاورد.

 

حتی رفع تحریم‌ها نیز مشکلات را حل نخواهد کرد. پیش از وضع تحریم‌های اخیر سرمایه گذاری خارجی در ایران محدود بود و تنها دو قرارداد آی پی سی به مرحله نهایی رسید. تحریم سپاه پاسداران و دیگر تحریم‌ها نیز روی این موضوع اثر گذار است چرا که سرمایه گذاران خارجی موظف به شراکت با شرکت‌های داخلی هستند و مالکیت این شرکت‌ها غیر شفاف است. ریسک‌های دیگر مثل ضعف در حاکمیت قانون، فساد گسترده، نظام اداری عریض و طویل و ضعف‌های نظام بانکی نیز در این راه وجود دارند. پابرجا ماندن تحریم‌های اولیه و ریسک تحریم دوباره ایران در آینده می‌تواند انگیزه حضور سرمایه گذاران در کشور را کاهش دهد.

 

این در حالی است که قبل از کرونا هم شرکت ملی نفت ایران کسری بودجه داشت و به دنبال بستن قرارداد طرف‌های خارجی با بازیگران داخلی است. ایرانی‌ها به دنبال افزایش سهم در میدان‌های مرزی به خصوص در کارون غربی و حفظ تولید و ارتقا نرخ‌های برداشت از میدان‌ها در تأسیسات تولیدی هستند.

 

تحلیلگران فیچ سولشنز احتمال دست پیدا کردن به توافق هسته‌ای قبل از سال 2023 را بسیار پایین می‌دانند.

 

صادرات برای صنعت پالایشگاهی ایران اهمیت زیادی دارد چرا که امکان ذخیره تولیدات ایران محدود است. ایرانی‌ها از راه‌های مختلفی برای دور زدن تحریم‌ها استفاده می‌کنند مثل خاموش کردن رادار کشتی‌ها، تغییر پرچم و نام کشتی‌ها، انتقال محصولات از یک کشتی به کشتی دیگر و مخلوط کردن محموله با محموله‌هایی از کشورهای دیگر و...

 

پالایشگاه نفت تهران در حال برنامه‌ریزی برای تولید بنزین یورو 5 است. پالایشگاه نفت اصفهان نیز با خرید پتروشیمی اصفهان به پتروپالایشگاه تبدیل شده است. پالایشگاه نفت خلیج فارس و پالایشگاه میعانات گازی قشم نیز کمک قابل توجهی به افزایش تولید محصولات پالایشی کرده است و احتمالاً در سال 2020 نزدیک به 2.3 میلیون بشکه در روز تولیدات پالایشی وجود داشته باشد.

 

به جز ستاره خلیج فارس دیگر پالایشگاه ها امکان افزایش چشمگیر تولید را ندارند، این پالایشگاه برای افزایش ظرفیت خود به 480 هزار بشکه در روز تا سپتامبر 2020 برنامه‌ریز کرده است.

 

 

 

ایران برای اجرای طرح نوسازی خود به 34 میلیارد دلار سرمایه نیاز دارد تا بتواند پالایشگاه بهمن گنو با ظرفیت 300 هزار بشکه در روز و پالایشگاه آناهیتا با ظرفیت 150 هزار بشکه در روز را راه اندازی کند اما به خاطر اشباع بازار جهانی سوخت و محدودیت‌های مالی کشور انتظار می‌رود این طرح‌ها فعلاً اجرا نشوند و بیشتر اولویت روی افزایش ظرفیت پالایشگاه‌های موجود باشد.

 

براساس آمار آژانس بین المللی انرژی 80 درصد از مصرف کل نفت به بخش حمل و نقل اختصاص دارد. بخش‌های صنعتی و خانگی دیگر متقاضیان انرژی هستند که بیشتر به سمت مصرف گاز طبیعی تمایل پیدا کرده‌اند.

 

ما تصور می‌کنیم در سال 2021 رشد 18.5 درصدی در فروش خودرو اتفاق بیفتد و از این سال تا 2030 هر سال 11.8 درصد رشد در فروش خودرو داشته باشیم. در سال‌های گذشته عواملی مثل تورم بالا، ضعف پول ملی، کاهش قدرت هزینه کرد دولت، سخت شدن دریافت اعتبار و کاهش اعتماد مصرف کنندگان موجب کاهش فروش خودرو در ایران شده است که در صورت لغو تحریم‌های آمریکا بسیاری از این مشکلات رفع می‌شوند.

 

 

افزایش قمت 50 درصدی نرخ فروش بنزین در آبان 98 موجب اعتراضات گسترده‌ای در ایران شد اما ایران به شدت با جدیت کاهش مصرف داخلی سوخت است و برای این کار تمهیداتی مثل افزایش بهره‌وری آب گرم کنه‌ای خانگی، جایگزینی خودروهای فرسوده، استفاده بیشتر از گاز طبیعی برای حمل و نقل و استفاده بیشتر از حمل و نقل ریلی را در نظر گرفته است. سهم حمل و نقل از مصرف گاز طبیعی ایران 5 درصد است و انتظار می‌رود این سهم در سال‌های آتی افزایش یابد. تا سال 2020 حدود 2.3 میلیون گاز سوز در ایران وجود داشت و دولت برای گاز سوز کردن 1.5 میلیون خودرو دیگر برنامه‌ریزی کرده است.

 

طرح هدفمندی یارانه‌ها و کرونا موجب کاهش مصرف سوخت در داخل کشور شده است و مازاد تولید صادر می‌شود. اگر به ظرفیت تولید سوخت در ایران اضافه نشود در پایان دوره ده ساله کشور مجبور به واردات سوخت خواهد شد.

 

بخش پایین دستی در صنعت نفت و گاز ایران حجم قابل توجهی دارد و تنوع آن هم در حال افزایش است. هرچند سایه نفوذ شرکت ملی نفت و یارانه‌های سوخت به خصوص یارانه مربوط به گازوئیل همچنان بار سنگینی برای این بخش به حساب می‌آیند. ایران از زمان آغاز تحریم‌ها مجبور به توسعه این بخش شد و با افزایش ظرفیت و بهبود کارایی توانست رشد کند.

 

شرکت پالایش و پخش فراورده‌های نفتی تنها بازیگر عرضه سوخت در کشور است که حدود 1100 جایگاه سوخت را اداره می‌کند. تحلیل‌های بنیادی با در نظر گرفتن جوانی جمعیت، افزایش جابجایی‌ها و دورنمای رشد فروش خودرو آینده روشنی را برای فروش سوخت ترسیم می‌کنند.