گزارش رشد فصلی اقتصاد در تابستان؛ آیا این رشد می تواند پایدار باشد؟

براساس آخرین گزارش آمار ایران، تولید ناخالص داخلی کشور در فصل تابستان نسبت به فصل بهار به قیمت ثابت با رشد 5.6 درصدی همراه شده است؛ که بدون در نظر گرفتن نفت، این عدد به 7.3 درصد افزایش پیدا می‌کند.

 

سهم گروه خدمات و گروه صنعت در تولید ناخالص داخلی کشور به ترتیب برابر با 52 و 40 درصد می‌باشد. طی این فصل نسبت به فصل بهار، گروه خدمات رشد 5 درصدی تجربه کرده؛ اما گروه صنعت عملکردی تقریبا مشابه فصل بهار داشته است. همچنین در این فصل نسبت به فصل مشابه سال گذشته، میزان رشد کل تولید ناخالص داخلی معادل 4.3 و رشد بخش‌های صنعت و خدمات معادل 5% گزارش شده است. 

 

بررسی جزئیات نشان می‌دهد که گروه کشاورزی با داشتن سهم 8 درصدی از کل تولید ناخالص داخلی، مطابق با روند سالیان گذشته به علت شروع فصل برداشت در فصل تابستان نسبت به فصل بهار رشد 60 درصدی را تجربه کرده است. انتظار می‌رود که همانند سال‌های گذشته، در فصل پاییز نیز شاهد تولیدی برابر با فصل تابستان باشیم.

عموما در فصل بهار به دلیل تعطیلات سال نو، مقدار تولید کاهش می‌یابد. از سوی دیگر، قطعی برق در فصل تابستان منجر به کاهش تولید برخی از صنایع بزرگ کشور شده بود. در نتیجه برآیند این دو عامل، تولید ناخالص داخلی زیرگروه صنعت در این دو فصل برابر شده است. بررسی گزارش‌های ماهانه شرکت‌های بورسی نشان می‌دهد که در فصل پاییز مقدار تولیدات نسبت به فصل تابستان در بیشتر شرکت‌ها با رشد نسبی همراه بوده است. به همین دلیل می‌توان انتظار داشت که تولید ناخالص داخلی این زیرگروه در گزارش فصل پاییز با رشدی نسبت به فصل تابستان همراه باشد. علاوه بر این، به دلیل کمبود گاز و احتمال قوی قطع گاز برخی صنایع (عمدتا پتروشیمی) در زمستان، احتمال می‌رود در صورت ثبات سایر شرایط، تولید این زیرگروه کاهش داشته باشد.

با نگاهی به روند تاریخی مشاهده می‌شود که با روی کار آمدن ترامپ و تشدید تحریم‌ها، تولید زیرگروه استخراج نفت و گاز طبیعی در دوره 6 ماهه سال 1398 نسبت به دوره مشابه سال 1399 با کاهش 45 درصدی همراه شد. این زیرگروه در دوره 6 ماهه سال جاری رشد 18 درصدی نسبت به دوره مشابه سال گذشته تجربه کرده است که این موضوع را می‎‌توان ناشی از کاهش محدودیت‌های کرونایی و بهبود فضای سیاسی با روی کار آمدن بایدن دانست. باتوجه به وابستگی بالای این زیرگروه به شرایط سیاسی، می‌توان گفت آینده بلندمدت این بخش به توافق برجام گره خورده است. لازم به ذکر است در زیرگروه معدن نیز به صورت تاریخی رفتار مشابهی با این زیرگروه مشاهده می‌شود.

با افزایش نیاز به برق و گاز طی سال‌های گذشته شاهد افزایش سالانه مقدار تولید و مصرف این دو حامل انرژی بوده ایم که این موضوع را می توان در افزایش سالانه حدودا 8 درصدی تولید ناخالص داخلی این بخش از سال 1397 به بعد مشاهده کرد. عدم سرمایه‌گذاری و افزایش ظرفیت به میزان متناسب با رشد مصرف منجر شده است که با کمبود و قطعی برق در سال‌های اخیر مواجه باشیم. به همین دلیل، مطابق با شنیده‌ها برخی صنایع از جمله صنایع فولادی در صدد هستند که قرارداد 12 هزار مگاواتی با شرکت مپنا برای ساخت نیروگاه خود منعقد کنند. علاوه بر این، به نظر می‌رسد هزینه‌های قطعی گاز، سرمایه‌گذاری در این بخش اجتناب‌ناپذیر باشد. همچنین، واقعی شدن قیمت برق و گاز می‌تواند منجر به کاهش مصرف و افزایش جذابیت برای سرمایه‌گذاری در این بخش شود. در صورت روی دادن این اتفاقات، می‌توان انتظار داشت در بلندمدت شاهد رشد تولید این بخش باشیم. با این وجود، به نظر می‌رسد تولید این بخش در کوتاه‌مدت و در دو فصل زمستان و پاییز در سطوح فصل تابستان باشد.

در زیرگروه هتل و رستوران، فصل تابستان شاهد رشد تولید 7 درصدی نسبت به فصل گذشته بوده است که دلیل این امر را می‌توان احتمالا تعطیلات تابستانی و کاهش محدودیت‌های ناشی از کرونا عنوان کرد. با این وجود، تولید ناخالص داخلی در دوره 6 ماهه سال 1400 نسبت به دوره پیش از کرونا ( 6 ماهه 1398) افت 4 درصدی تجربه کرده است که علت آن را می‌توان کاهش قدرت خرید و وجود محدودیت‌های کرونایی در بهار 1400 دانست.

 

به صورت خلاصه به نظر می‌رسد رشد تولید ناخالص داخلی در فصل تابستان پایدار نبوده و تداوم روند منفی تشکیل سرمایه ثابت و ادامه مداخلات قیمتی دولت، تولید کشور در آینده همانند سال‌های اخیر با مشکل مواجه باشد.

 

 

سید امیر ذوالفقاری - مجید باقری