بازارهای بین‌الملل چه میزان با بحران رکود فاصله دارند؟

فاطمه عبدالشاه تحلیلگر کارگزاری بانک صنعت و معدن در گفتگویی با آوای آگاه به بررسی چشم انداز بازارهای جهانی در سال جدید پرداخت و در این باره گفت: برای اینکه بتوانیم سال ۱۴۰۲ را ارزیابی کنیم باید یک مروری روی سال ۱۴۰۱ داشته باشیم. در هر برهه‌ای از زمان برخی شاخص‌های اقتصادی نیازمند توجه بیشتری هستند، سال ۱۴۰۱ به نظر می‌رسد که داده‌های تورمی در مرکز توجه بازارهای جهانی بوده‌اند. در نتیجه آن سیاست‌های انبساطی گسترده‌ای که فدرال رزرو و سایر بانک‌های مرکزی دنیا برای حمایت از بخش تولید به کار برده‌اند و در نتیجه جنگ روسیه و اوکراین که جهش قیمت‌های انرژی را به همراه داشت، سال ۲۰۲۲ نرخ تورم بسیاری از کشورها به بالاترین سطح ۴۰ سال اخیر خود افزایش پیدا کرد. نرخ تورم اقتصاد آمریکا در سال ۲۰۲۲ قبل از جنگ تقریبا ۸ درصد بود و بعد از جنگ به ۹/۳ درصد رسید که بالاترین سطح از نرخ تورم در ۴۰ سال اخیر بوده است. 
وی در ادامه بیان داشت: بنابراین سال ۲۰۲۲ بانک‌های مرکزی تلاش کردند که بتوانند نرخ تورم را کنترل کنند و مهمترین ابزاری که این‌ها داشتند، ابزار نرخ بهره بود. بعد از بحران کرونا نرخ بهره اقتصاد آمریکا به محدوده ۲۵/. درصد کاهش پیدا کرد و تا سال ۲۰۲۲ هم در همین محدوده باقی ماند. سال ۲۰۲۲ که فدرال رزرو شروع به افزایش نرخ بهره کرد، تقریبا از ۲۵/. درصد نرخ بهره را افزایش داد و در آخرین نشست فدرال رزرو نرخ بهره به ۵ درصد افزایش پیدا کرده است. در نتیجه افزایش نرخ بهره، نرخ تورم هم کاهش پیدا کرده و از ۹ درصد به ۶ درصد رسیده است. طبق  آخرین گزارش منتشر شده، نرخ تورم مطابق با انتظار از ۶/۴ درصد به ۶ درصد کاهش پیدا کرده است. 
این کارشناس بازارهای مالی افزود: سیاست‌های انقباضی اگرچه می‌توانند کنترل تورم را به همراه داشته باشند، ولی روی بخش تولید اثر منفی خواهند گذاشت زیرا نقدینگی در دسترس بخش تولید را محدود خواهند کرد. تقریبا شاخص PMI بخش تولید و خدمات آمریکا در سال گذشته روند نزولی داشته است‌ در آخرین گزارش PMI  بخش تولید اندکی بهبود پیدا کرده و به ۴۷/۷ درصد رسیده ، اما همچنان در زیر محدوده ۵۰ واحد قرار دارد و PMI بخش خدمات به بالای محدوده ۵۰ واحد افزایش پیدا کرده  ‌که این خبر خوبی است. عبدالشاه بیان داشت: وضعیت بخش اشتغال آمریکا به نظر می‌رسد که همچنان در وضعیت مطلوبی قرار دارد. اگرچه نرخ بیکاری در هفته های گذشته که داده‌های اشتعال آمریکا منتشر شد از ۳/۴ درصد به ۳/۶ درصد افزایش پیدا کرد، اما تغییر در اشتغال بخش غیر کشاورزی که یک داده‌ای است که از اهمیت بسیاربالایی برخوردار است، باز هم بیشتر از انتظارات بازار منتشر شد. اگرچه داده‌های اقتصاد آمریکا خیلی نگران کننده نیستند و ریسک رکود اقتصادی را نشان نمی‌دهند، هفته گذشته اتفاقی افتاد که تقریبا بازارهای جهانی را یک مقداری با شوک مواجه کرد و آن هم اینکه ورشکستگی بانک سلیکون‌ولی است که با شرکت‌های فناوری در ارتباط است. این بانک دومین بانک بزرگی است که در تاریخ آمریکا ورشکسته شده  و در زمان ورشکستگی دارایی‌های این بانک حدود ۲۰۰ میلیارد دلار بوده است. در مقایسه با یک سری بانک‌هایی مانند بانک جی‌پی‌مورگان این بانک خیلی کوچک است، ولی در مقایسه با بانک‌های ورشکسته آمریکا که دومین بانک بزرگ است. این بانک با شرکت‌های فناوری در ارتباط است و این‌ شرکت‌ها هم‌سرمایه خطر پذیر زیادی را دارا هستند که در این بانک سرمایه‌گذاری کرده‌اند. 
این تحلیلگر بازارهای مالی تصریح کرد: مشکل اصلی این بانک این بوده  که سپرده‌ها را از این بانک‌ها گرفته است و در اوراق قرضه سرمایه‌گذاری کرده است. این دارایی‌ها هم با افزایش نرخ بهره با افت قیمت همراه شده‌اند، بنابراین ارزش دارایی‌های این بانک هم کاهش پیدا کرده است، وقتی مردم متوجه این قضیه شدند، برای برداشت پولشان به بانک هجوم آوردند و در نهایت این بانک در ۱۰ مارس اعلام ورشکستگی کرد. بنابراین می‌بینیم که افزایش نرخ بهره‌ای که در سال ۲۰۲۲ اتفاق افتاد، اولین نشانه‌ آن همین است که سیستم بانکی را دچار مشکل کرد. بانک دیگر آمریکا "سیگنچر" هم اعلام ورشکستگی کرد، به هر حال سیستم بانکی بر پایه اعتماد است، اگر اعتماد از بین برود، می‌توانیم بگوییم که بحران بانکی خیلی شدیدی اتفاق خواهد افتاد، ولی وزرات خزانه داری آمریکا بر خلاف رویه‌های قبلی خود خیلی سریع وارد عمل شد و اعلام کرد که تمام سپرده گذاران تقریبا از سپرده‌ای که در بانک دارند، خیالشان راحت باشد. وزرات خزانه داری آمریکا حمایت کرد و این باعث شد که این ریسک سرایت به سایر بانک‌ها و اینکه مردم برای برداشت سپرده‌ی شان هجوم ببرند کاهش پیدا کند.
عبدالشاه گفت: بازارهای جهانی قبل از اینکه این اتفاق رخ دهد در واکنش به سخنرانی ‌رئیس فدرال رزرو  که ۲ هفته پیش سخنرانی داشتند، خیلی خوشبینانه به قضیه نگاه می‌کردند و انتظارات نرخ بهره حتی به این سمت رفته بود که فدرال رزرو در نشست ماه مارس خود، نرخ بهره را نیم درصد هم افزایش دهد. ولی بعد از ورشکستگی این دو‌ بانک در اقتصاد آمریکا انتظارات نرخ بهره تغییر کرد و فدرال رزرو نرخ بهره را ۲۵/. درصد افزایش داد. بنابراین ورشکستگی ۲ بانک آمریکا ریسک رکود را تقویت کرده است.
این فعال بازارهای مالی گفت:  باتوجه به مباحثی که راجع به آن صحبت کردیم به نظر می‌رسد که سال ۲۰۲۳ یا سال ۱۴۰۲ خودمان تا حدودی بازارهای جهانی وضعیت پیچیده‌تری دارند، یعنی هم نرخ تورم همچنان در سطح بالایی قرار دارد و هم بخش تولید می‌تواند تحت فشار قرار بگیرد. چون نرخ تورم هدف فدرال رزرو حدود ۲ درصد است و درحال حاضر نرخ تورم در حدود ۶ درصد قرار دارد و نرخ بهره هم در سطح بالایی قرار دارد. بنابراین همچنان نرخ تورم با نرخ هدف فدرال رزرو خیلی فاصله دارد و رویداد‌هایی هم که اتفاق افتاده ، نشان می‌دهد که این افزایش‌های نرخ بهره تاثیرات منفی خود را به جای می‌گذارد که پیشتر هم گفته شد، ورشکستگی بانک سیلیکون ولی یکی از دلایل اصلی آن همان افزایش نرخ بهره و کاهش ارزش دارایی‌های این بانک بوده است.
وی در ادامه به ارزیابی سال جدید پرداخت و گفت:  برای اینکه بتوانیم یک ارزیابی از سال پیش‌رو داشته باشیم،  ترجیح می‌دهم که بازار به بازار پیش بروم. در رابطه با بازار ارز شاخص دلار را اگر بخواهیم نگاه کنیم، این شاخص تقریبا در سال ۲۰۲۲ به خاطر اینکه نرخ بهره فدرال رزرو بیشتر از سایر بانک‌ها افزایش پیدا کرد، دلار آمریکا در مقابل سبدی از ارز‌ها تقویت شد که این وزن اصلی را هم در همان سبد یورو دارد. سال ۲۰۲۳ انتظار بر این است که دلار یک مقداری تحت فشار باشد و این هم به خاطر اینکه آمریکا نرخ بهره را خیلی بالا برده است و دست آن برای افزایش‌های بیشتر نرخ بهره بسته شده است. حتی ممکن است باتوجه به وضعیتی که پیش آمده و  اگر این ریسک ورشکستگی بانک‌ها خیلی جدی باشد، آمریکا در سال ۲۰۲۳ از همان فصول بعد شروع به کاهش نرخ بهره کند. بنابراین برای بازار ارز انتظارمان این است که ممکن است در این سال پیش‌رو دلار آمریکا یک مقداری تحت فشار قرار بگیرد. سال ۲۰۲۲ اصلا سال خوبی برای بازار سهام نبود، چون وقتی نرخ‌های بهره افزایش پیدا می‌کند برای بخش تولید نکته مثبتی نیست. بازار سهام آمریکا و بازار سهام بسیاری از مناطق دیگر سال ۲۰۲۲ تحت فشار بودند، در سال پیش‌رو به نظر می‌رسد که در نیمه اول احتمالا بازار سهام آمریکا نتواند حرکت مثبتی داشته باشد، ولی در نیمه دوم سال ممکن است فدرال رزرو به سمت سیاست‌های انبساطی حرکت کند و بازار سهام حمایت شود.
این تحلیلگر بیان داشت:  بازار اوراق قرضه تقریبا از مدت‌ها پیش سیگنال رکود را صادر می‌کند، درواقع در  بازار اوراق قرضه ما شاهد وارونگی منحنی بازده بوده‌ایم، یعنی نرخ بازده اوراق قرضه کوتاه مدت بالاتر از نرخ بازده اوراق قرضه بلند مدت می‌شود که در تمامی رکوردهای قبلی هم این وارونگی منحنی بازده اتفاق افتاد.بنابراین  این وارونگی منحنی بازده یکی از مهمترین سیگنال‌هایی است که این ریسک رکود را تقویت می‌کند.
وی در رابطه با بازار کامودیتی‌ها گفت:  بعد از این ورشکستگی بانک‌ها قیمت طلا یک جهش قابل توجهی داشت و به محدوده ۲۰۱۰ دلار رسید و هم اکنون در محدود ۱۹۵۰ تا ۱۹۶۰ دلار در حال نوسان است  که این نشان می‌دهد که طلا ریسک‌های رکود را می‌بینید. دربازار نفت هم علیرغم اینکه قیمت نفت مدت زمان طولانی بود که خودش را در بالای محدوده ۷۵ دلار حفظ کرده بود و بیشتر مواقع هم در محدوده بالای ۸۰ دلار بود تا محدوده ۷۱ دلار هم کاهش پیدا کرد و با توجه به سنتیمنت فعلی بازار  قیمت هر بشکه نفت برنت در محدوده ۷۷ دلار در حال نوسان است. بنابراین این هم نشان می‌دهد که ممکن است در نتیجه رکود تقاضا برای نفت تحت تاثیر قرار بگیرد. 
عبدالشاه در ادامه افزود: در رابطه با بازار کامودیتی‌ها باید به اقتصاد چین هم توجه کنیم، اقتصاد چین اگرچه سال ۲۰۲۲ سال جذابی را پشت سر نگذاشت و شاخص‌های PMI این کشور تقریبا در محدوده زیر ۵۰ واحد و کاملا نزولی بوده‌اند و نرخ بیکاری آن هم ۵/۵ درصد بود، ولی اخیرا شاخص‌های PMI چین به محدوده قابل قبولی افزایش پیدا کرده است، هم شاخص‌ PMI بخش تولید و هم شاخص‌ PMI بخش خدمات چین در محدوده بالای ۵۰ واحد قرار دارند. PMI بخش تولید به ۵۶/۳ درصد رسید و شاخص Pmi بخش خدمات هم ۵۱/۶ درصد است که این خبرهای خوبی برای اقتصاد چین بشمار می رود و تقریبا از فصل آخر سال ۲۰۲۲ ما این رویکرد مثبت اقتصاد چین را روی قیمت کامودیتی‌ها و بخصوص محصولات فولادی شاهد بودیم. 

وی در پایان تصریح کرد: اگر ریسک بحران بانکی اقتصاد آمریکا را ناچیز در نظر بگیریم که در حال حاضر به نظر من احتمال اینکه یک بحرانی مثل ۲۰۰۸ اتفاق بیفتد خیلی کم است، سال ۲۰۲۳ احتمالا قیمت طلا افزایش پیدا کند، مسائل بنیادی همچنان از قیمت نفت حمایت می‌کند. همین که تقاضای چین در سطح خوبی قرار دارد و همین که کشورهای اوپک‌پلاس احتمالا از قیمت نفت با کاهش عرضه حمایت می‌کنند. علیرغم اینکه این افت قیمت را در هفته گذشته شاهد بوده‌ایم، ولی اگر ریسک رکود خیلی جدی شود، ما انتظار داریم که در نیمه اول قیمت کامودیتی ‌ها مقداری تحت فشار قرار بگیرند و در نیمه دوم باتوجه به اینکه احتمالا بانک مرکزی آمریکا دست از سیاست‌های انقباضی بردارد، قیمت کامودیتی‌ها هم می‌تواند حمایت شود.

​​​​​​​