راهکاری صنعت پتروشیمی برای ممانعت از قطعی گاز

کامبیز میرکریمی، نایب ‌رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و روسیه و کارشناس ارشد اقتصاد انرژی در گفت‌وگو با آوای آگاه، از پیشنهادات شرکت‌های پتروشیمی برای مدیریت مصرف گاز در فصول سرد سال در راستای ممانعت از قطع گاز پتروشیمی‌ها خبر داد و گفت: شرکت‌های مصرف‌کننده گاز طبیعی به‌‌ویژه اوره سازها و متانول سازها در جلسات متعدد با سیاست‌گذاران و دستگاه‌های اجرایی کشور، پیشنهادهای جالب ‌توجهی را برای کاهش مصرف خانگی انرژی به‌ویژه گاز مصرفی ارائه داده‌اند.

او با اشاره به این‌که سال‌های زیادی است که موضوع تعدیل نرخ خوراک پتروشیمی‌ها مطرح است، گفت: سودآوری صنایعی مانند اوره، آمونیاک و متانول به شدت به نرخ گاز طبیعی وابسته‌ بوده و هر فرمولی برای تعیین قیمت گاز طبیعی بر سود آن‌ها اثرگذار است. دسته دیگری از پتروشیمی‌ها هم که خوراک‌های سنگین‌تری مانند اتان، پروپان و نفتا دارند، فرمول‌ها و قواعد متفاوتی برای تعیین قیمت خوراک خود دارند.

میرکریمی اضافه کرد: در حال حاضر چالش اصلی، نرخ خوراک است و با توجه به بالا رفتن قیمت‌های جهانی، نرخ به سطح بالایی رسیده و بسیاری از شرکت‌ها بر این باورند که با این فرمول زیان می‌دهند. سال گذشته این بازخورد باعث شد که دولت سقف ۵هزار تومان را تعیین کند و نرخ سوخت هم ۴۰درصد از نرخ خوراک باشد و سقف ۲هزار تومان هم برای آن تعیین شد.

میرکریمی با اشاره به اینکه این تصمیم در آن مقطع برای کمک به شرکت‌های بورسی و پتروشیمی‌ها به عنوان موتور محرک بورس گرفته شد، در پاسخ  به این سوال که این فرمول همچنان پابرجاست یا خیر، تصریح کرد: در حال حاضر، فرمول همان قبلی است و نرخ خوراک و سوخت بر پایه همان فرمول قدیمی و با لحاظ سقف‌های تعیین‌شده در سال گذشته تعیین می‌شود. شرکت‌ها با اشاره به قیمت‌های رقبای منطقه‌ای اعلام کرده‌اند که دوباره وارد زیان شده‌اند و برای آن‌ها نرخ خوراک ارزان‌تر تمام می‌شود. با وزیر نفت جلسه‌ای داشتند، اما با توجه به کسری بودجه شدید دولت در سال جاری فکر نمی‌کنم که قیمت کاهش یابد.

 او تاکید کرد: کشورهای روسیه، قزاقستان، تا حدی ترکمنستان در شمال کشور و عربستان و امارات متحده عربی در جنوب، عمده‌ترین رقبای منطقه‌ای ایران هستند و نرخ‌گذاری خوراک در بلندمدت باید به نحوی باشد که قابلیت رقابت‌پذیری ایران را در جذب سرمایه در این صنعت از بین نبرد.

میرکریمی با اشاره به زیان متانول‌سازها و عدم مقرون‌به‌صرفه بودن تولید در این شرایط برای آن‌ها اظهار داشت: در این جلسه نرخ مشخص برای خوراک آن‌ها اعلام نشد، تنها فعالان و انجمن صنفی از وزارتخانه خواستند که در فرمول قیمت‌گذاری گاز طبیعی به‌عنوان خوراک بازنگری شود. امسال، تولید متانول‌سازها به چند دلیل از رونق افتاد؛ اول این‌که نرخ متانول در بازار جهانی کاهش پیدا کرد و دومین مسئله آن‌ها، مشکل حمل با کشتی بود و مهم‌تر از همه افزایش قابل ‌توجه نرخ گاز طبیعی در اروپا بود که سهم قابل‌توجهی در فرمول تعیین قیمت گاز متان به‌عنوان خوراک اصلی متانول‌سازها در کشور دارد.

میرکریمی اضافه کرد: در عین ‌حال باید مدنظر داشت که عمده گازی که به‌عنوان خوراک در پتروشیمی‌ها مصرف می‌شود، به محصول تبدیل می‌شود و علاوه بر ارزآوری، باعث گردش چرخ صنایع پایین‌دستی نیز می‌شود. اما عمده گاز تولیدی کشور در مصارف خانگی به میزان قابل‌توجهی هدر می‌رود.

دبیر سابق کمیسیون انرژی اتاق ایران در مورد راهکارهای ارائه‌شده در این جلسه خاطرنشان کرد: روزانه ۷۵۰ میلیون مترمکعب تولید می‌شود، اما باز هم ناترازی داریم و چاره‌ای جز صرفه‌جویی نداریم. عمده هدررفت انرژی در بخش خانگی است. سال گذشته انجمن پتروشیمی با همفکری تعدادی از مجتمع‌های بزرگ پتروشیمی‌ که مصرف بالایی دارند، راهکارهایی را به سیاست‌گذاران اقتصادی کشور پیشنهاد دادند. به‌عنوان‌ مثال به مشترکانی که مصرف آن‌ها از حد نرمال و الگوی مصرف پایین‌تر است، مشوق‌های نقدی تعلق بگیرد. این مشوق‌ها می‌تواند به‌عنوان پاداش نقدی و یا غیرنقدی، به صورت مستقیم به مشترکین کم‌مصرف داده شود. اگر مشترکان خانگی مشمول مشوق‌های ملموس و نقدی شوند، به طور حتم موثر خواهد بود. این پیشنهاد از سوی دولتمردان مورد استقبال قرار گرفت، اما متاسفانه اجرایی نشد. پیشنهاد دیگر، سرمایه‌گذاری شرکت‌های پتروشیمی در صنایع بالادستی با هدف افزایش تولید گاز طبیعی بود که در سال جاری مورد توجه قرار گرفته و قدم‌هایی جهت ایجاد یک کنسرسیوم برای توسعه تعدادی از میادین گازی کشور برداشته ‌شده است.

میرکریمی در مورد سیاست‌های که دولت سال گذشته به کار گرفته بود، گفت: سال گذشته دولت با سوآپ گاز ترکمنستان به مقصد آذربایجان، بخشی از نیاز پتروشیمی‌های شمال کشور را پوشش داد. در حال حاضر هم بحث سوآپ از روسیه مطرح است که اگر اتفاق بیافتد، کمک مناسبی برای این بخش خواهد بود.

او در ادامه الگوی گازرسانی خانگی به‌کل کشور را غلط قلمداد کرد و گفت: در برخی از مناطق با وجود جمعیت کم، باز هم گازرسانی منازل انجام شد و این مسئله بر هدررفت این ماده تاثیر بسیار زیادی گذاشت و طبیعتا تاثیر زیادی در کمبود گاز داشت. این در حالی است که می‌توانستیم به‌جای گازسوز کردن کل مصارف خانگی، بر پایه منطقه و اقلیم از انرژی‌های تجدید پذیر دیگری مانند، خورشیدی، بادی و... استفاده کنیم. این موارد، راهکارهایی بودند که می‌توانستیم فشار مصرف را از روی گاز برداریم.

میرکریمی ادامه داد: متاسفانه با توجه به با الگوی مصرف و توسعه گاز خانگی، هر چقدر هم در بخش گاز برنامه‌های توسعه‌ای اجرا شود، باز هم تراز بین تولید و مصرف به‌دست نخواهد آمد. اجرا و اتمام پروژه‌های بسیار بزرگ پتروشیمی هم دیگر توجیه‌پذیر نیست.

او ادامه داد: در مقاطعی قیمت سوخت بالاتر از قیمت خوراک بود که با مذاکراتی که انجمن صنفی پتروشیمی انجام داد، تغییر پیدا کرد و این روند معکوس شود؛ اما اگر بخواهیم صرفه‌جویی اتفاق بیافتد، باید قیمت سوخت بالا برود نه قیمت خوراک. مصرف خوراک شرکت‌های پتروشیمی حدود ۵ یا ۶درصد از کل مصرف گاز کشور است و این رقم با هدرروی در بخش خانگی قابل‌مقایسه نیست.

میرکریمی توضیح داد: اگر قیمت خوراک بالاتر رود، مصرف کاهش پیدا نمی‌کند، تنها تولید کاهش پیدا خواهد کرد و از سوی دیگر انگیزه برای سرمایه‌گذاری در صنعت پتروشیمی را نیز از بین خواهد برد. حتی اگر قیمت خوراک به صفر برسد و دولت خوراک را رایگان در اختیار صنعت پتروشیمی بگذارد، با توجه به جایگاه این صنعت در اقتصاد کشور، منافع زیادی برای کشور به دنبال خواهد داشت.

 اوا افزود: اما به طور حتم در بخش خانگی با بالا رفتن نرخ سوخت، مصرف کاهش پیدا خواهد کرد. در این میان ممکن است صنایع دیگری مثل شیشه و سیمان که گاز را به‌عنوان سوخت استفاده می‌کنند، به دنبال به دست آوردن و اجرای راهکارهایی برای کاهش مصرف و صرفه‌جویی بروند و سعی کنند که هدر رفت گاز را به حداقل ممکن کاهش دهند.

میرکریمی در مورد هزینه‌های سرباری که قطعی گاز بر صنعت پتروشیمی دارد، توضیح داد: علاوه بر زیان ناشی از محل تعطیلی صنایع پتروشیمی که ۲۴ ساعت در شبانه روز فعالیت می‌کنند، هزینه‌های تعمیراتی که بعد از خاموشی وجود دارند نیز به این صنعت تحمیل می‌شود و درصد زیادی از تراز مالی را تهدید می‌کند.

او با تاکید بر این‌که قیمت سوخت باید بالاتر باشد و راهکارهای جبرانی هم داده شود، گفت: اگر برای مصرف‌کننده خانگی سوبسید مستقیم در نظر گرفته شود، یارانه‌هایی که به‌ سرعت به‌ حساب مشترکان داده می‌شود، به طور حتم مصرف گاز خانگی و هدررفت انرژی را کاهش می‌دهد و بحران گاز زمستانه صنایع نیز تا حد زیادی رفع می‌شود.

میرکریمی با اشاره به موقعیت لجستیک کشور در صادرات و به دست آوردن بازارها گفت: در حالی ‌که از نظر موقعیت جغرافیایی، موقعیت بی‌نظیری داریم، اما عدم متناسب‌سازی لجستیک، تجهیزات بندری و... موجب شده است که نتوانیم آنگونه که باید از این ظرفیت استفاده کنیم.

دبیر سابق کمیسیون انرژی اتاق ایران ادامه داد: در صنعت پتروشیمی، سرمایه‌گذاری جدید را باید دریابیم و برای قیمت‌گذاری خوراک به کشورهای رقیب نگاه بیندازیم و با توجه به تحریم‌های بین‌المللی باید سوبسیدهای هدفمندی را برای آن در نظر بگیریم. با رشد و تنوع محصولات پتروشیمی، صنایع پایین‌دستی مانند صنایع پلاستیک‌سازی رشد می‌کند. اگر قرار بر این است که کسری بودجه از محل افزایش نرخ گاز جبران شود، بهتر است از محل افزایش قیمت گاز به‌عنوان سوخت تامین شود نه خوراک.