سایه سنگین رکود بر چشم‌انداز اقتصاد 2024

به گزارش آوای آگاه؛ مهرداد حق‌گو، کارشناس بازار سرمایه در گفت‌وگو با آوای آگاه در خصوص چشم‌انداز بازارهای جهانی در سال ۲۰۲۴ و آنچه که در سال ۲۰۲۳ گذشت، گفت: اگر بخواهیم در مورد سال 2023 توضیح دهیم، در ابتدا باید مهم‌ترین فاکتورهایی را که اثرگذاری زیادی در اقتصاد داشتند، بررسی کنیم. دلیل سیاست‌های انقباضی سخت‌گیرانه توسط بانک‌های مرکزی در سراسر دنیا به‌ غیر از مواردی خاص، به تورمی که در کشورها وجود دارد، بازمی‌گردد؛ تورم‌هایی که در سال‌های اخیر (به‌خصوص در ۱۰ تا ۲۰ سال اخیر) بی‌سابقه بوده است. به همین دلیل بانک‌های مرکزی را مجبور کرد که از سیاست‌های انقباضی استفاده کنند. البته این سیاست‌های انقباضی از سال ۲۰۲۲ شروع شد و در سال ۲۰۲۳ نیز ادامه یافت.

وی افزود: اما این تورم چگونه ایجاد شده است؟ می‌توان گفت برخی سیاست‌های شدید انبساط پولی ناشی از اتفاقاتی که در دوران کرونا افتاد، باعث افزایش عرضه پول شد؛ این افزایش عرضه پول و پایان قرنطینه دوره کرونا، تقاضای بسیار شدیدی را در بازار کامودیتی‌ها ایجاد کرد. البته در تمام بازارهای خدماتی هم به همین صورت بود و باعث شد تورم افسارگسیخته‌ای ایجاد شود و بانک‌های مرکزی دنیا را مجاب کرد از سیاست‌های انقباضی استفاده کنند و شاهد افزایش نرخ بهره در بسیاری از نقاط دنیا بودیم. حال اگر بخواهیم اقتصاد جهانی را بررسی کنیم، باید به کشورهای آمریکا، چین و منطقه اروپا بپردازیم که از نظر حجم نقدینگی و تولید ناخالص داخلی، بزرگ‌ترین مناطق بوده و نمونه بسیار خوبی از اقتصاد جهانی هستند.

حق‌گو تصریح کرد: در سال 2023 شاهد سیاست‌های انقباضی در این مناطق به غیر از چین بودیم که در ادامه به چین خواهیم پرداخت. طی ماه‌های گذشته شاهد بودیم که نرخ تورم‌ در این مناطق پیک خود را زدند؛ یعنی تورم آمریکا به 10درصد، تورم ژاپن به حدود 4درصد و تورم اتحادیه اروپا هم به حدود 8 تا 9درصد رسید. با اعمال سیاست‌های شدید انقباضی، اکنون شاهد هستیم ‌که تورم آمریکا به حدود ۳درصد، تورم اروپا به حدود 2.4درصد و تورم ژاپن هم به 3درصد رسیده است. با توجه به نزدیکی این نرخ‌ها به هدف‌های 2درصدی که بانک‌های مرکزی از قبل اعلام کرده‌اند، به نظر می‌رسد این سیاست‌ها تا حدودی موفقیت‌آمیز بوده‌اند.

این کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: یک بحث سافت لندینگ یا فرود نرم مطرح می‌شود که بسیاری معتقدند این اتفاق نخواهد افتاد. با توجه ‌به سیاست انقباضی سنگینی که بانک‌های مرکزی در پیش گرفته‌اند، احتمالاً شاهد یک بحران و در نهایت یک رکود سنگین در اقتصاد جهانی خواهیم بود که بانک‌های مرکزی اظهار می‌کردند ما یک سافت لندینگ خواهیم داشت و این اتفاق نخواهد افتاد.

این فعال بازار سرمایه بیان داشت: در حال حاضر شاهد رکود نسبی در اقتصاد جهانی هستیم که چندان سنگین نیست؛ در رابطه با این رکود، شاید یکی از مهم‌ترین شاخص‌ها، شاخص PMI باشد که زیر 50 است. زمانی که این شاخص زیر 50 است، نشان از نزول تولید دارد و یکی از نشانه‌های رکود است. در کشور آمریکا، ژاپن و حتی چین و اروپا شاهد این هستیم که شاخص PMI به زیر ۵۰ آمده است. این موضوع نشان می‌دهد که یک رکود نسبی در بسیاری از اقتصادهای بزرگ دنیا حاکم است، اما از طرفی، نرخ بیکاری هم در زمان رکود افزایش می‌یابد. با این حال ما شاهد این بودیم که نرخ بیکاری به میزان زیادی بالا نرفت و حتی در برخی موارد، بازار کار قوی ادامه داد. برای مثال، در بازار کار آمریکا همچنان شاهد این هستیم که بازار کار قوی بوده و نرخ‌ بیکاری نسبتاً پایین است؛ یعنی در آمریکا زیر ۴درصد و در ژاپن حدود ۲.۵درصد است. می‌توان گفت این رکود خیلی سنگین نیست، بلکه مقداری باعث کاهش مصرف کالا و خدمات شده است.

حق‌گو خاطرنشان کرد: شکل کلی که می‌توانیم از سال ۲۰۲۳ تصویر کنیم، تورم، سیاست‌های انقباضی، افزایش نرخ‌های بهره، ریزش نسبی بازار سهام، کاهش قیمت کامودیتی‌‌ها به‌ دلیل سیاست‌های انقباضی و کاهش سرعت رشد اقتصادی کشور‌ها است. در واقع، اقتصادها تا حدودی سرد شده و این کلیتی است که در اقتصاد جهانی در سال ۲۰۲۳ شاهد بودیم. ملاحظات خاصی مانند تنش‌های ژئوپلیتیکی رخ داد و تأثیراتی را بر عرضه کالاها و در نهایت بر اقتصاد گذاشت که می‌توان گفت جنگ روسیه و اوکراین بود، اما از ابتدای 2023 تا به امروز کم‌رنگ شده است.

وی گفت: در ابتدای این جنگ شاهد افزایش قیمت گاز و نفت بودیم، اما به‌تدریج تأثیرات آن کم و گاز تا حدودی جایگزین شد. همچنین هوای نسبتاً مناسب و ملایم زمستان که کاهش مصرف گاز را رقم زد، موجب شد که اروپایی‌هایی که وابستگی زیادی به گاز روسیه داشتند، مصرف انرژی را مدیریت کنند. این موضوع منجر شد گاز یک پیک را بزند و مقداری قیمت آن کاهش داشته باشد. در حال حاضر، نرخ گاز در ‌یک سطح تثبیت شده و نوسانات سنگینی را نمی‌بینیم. البته عرضه گاز کشور آمریکا را هم به اروپا داشتیم که باعث برقراری تعادل در بازار شد.

حق‌گو تصریح کرد: در انتهای سال ۲۰۲۳، طی دو ماه اخیر شاهد تنش‌های ژئوپلیتیک در خاورمیانه بودیم؛ جنگ بین گروه حماس و رژیم اسرائیل که تقریباً همچنان ادامه دارد و فعلاً در آتش‌بس هستند، اما با شروع این جنگ شاهد افزایش شدید قیمت طلا و نفت بودیم.

وی در این راستا افزود: طلا یک سرمایه‌گذاری امن است و در صورت بروز تنش در جهان، شاهد ورود سرمایه به آن هستیم. در خصوص نفت هم باید گفت احتمال اینکه این جنگ در خاورمیانه گسترش پیدا کند و بتواند اختلالاتی در عرضه نفت داشته باشد، باعث می‌شود که خریدهای آتی نفت افزایش پیدا کند و قیمت آن افزایش یابد. در حال حاضر با توجه ‌به آتش‌بسی که در این جنگ اعلام شده، قیمت نفت افت کرده است و قیمت‌ها متعادل هستند.

این کارشناس بازار سرمایه در خصوص چشم‌انداز بازارها در سال جدید میلادی گفت: در سال ۲۰۲۴ با توجه به اینکه نرخ تورم به هدف (تارگت) بانک‌های مرکزی نزدیک شده، شاهد این هستیم که پیش‌بینی‌ها از نرخ‌های بهره بانک‌های مرکزی‌ در سال آینده کاهشی است؛ یعنی احتمالاً افزایش نرخ بهره را در هیچ یک از بانک‌های مرکزی نخواهیم داشت.

حق‌گو اظهار داشت: به‌طور خاص و با توجه به ابزار نظرسنجی فدرال رزرو، حدود 90درصد پیش‌بینی می‌کنند که در اردیبهشت ماه سال ۱۴۰۳ شاهد کاهش نرخ‌های بهره فدرال رزرو باشیم که نوید یک سیاست انبساطی را می‌دهد. البته مصاحبه‌هایی از اعضای فدرال رزرو وجود دارد که لزوماً عدم افزایش نرخ بهره به معنای کاهش آن نیست و احتمالاً نرخ‌های بهره ثابت می‌ماند که تا حدودی هم منطقی به نظر می‌رسد. با توجه ‌به اینکه تورم در آمریکا حدود ۳درصد بوده و تا حدی کنترل شده است، اگر فرض کنیم که نرخ‌های بهره کاهشی باشند (یعنی در ۶ ماه آینده کاهش یابند)، احتمالاً باید عرضه پول افزایش پیدا کرده تا این نرخ‌های بهره کاهش پیدا کند.

به گفته وی، این افزایش عرضه پول می‌تواند تورم ایجاد کند. با توجه ‌به اینکه تا حدودی انتظار تورمی وجود دارد و این موضوع می‌تواند منجر به در پیش گرفتن سیاست‌های انقباضی توسط فدرال رزرو شود، من بعید می‌دانم به ‌سرعت شاهد کاهش نرخ‌های بهره باشیم. احتمال می‌رود تا مدتی (شاید تا اواسط سال 2024) شاهد ثبات نرخ بهره یا سطوح بسیار کمی از کاهش نرخ بهره باشیم تا مطمئن شوند که اقتصاد وارد مرحله‌ای شده که تورم آن روی 2درصد ثابت شده است و سپس به سراغ سیاست‌های انبساطی بروند.

این کارشناس بازار سرمایه گفت: طی یک سال‌ گذشته شاهد این بودیم که تورم در سطح بین‌المللی، افزایشی بود و نرخ‌های بهره برای کاهش تورم افزایش پیدا کرد. این اتفاق در چین رخ نداد. طی این مدت، سیاست‌های انبساطی در چین در دستور کار بود و تلاش‌های بسیاری برای رونق اقتصادی در این کشور صورت گرفت. با این وجود شاهد تورم حدود صفر درصدی در این کشور هستیم که نمایانگر رکود اقتصادی در این کشور است. همچنین شاهد بحران مسکن در این کشور هستیم؛ نکول‌هایی که در اوراق ‌قرضه شرکت‌های ساختمانی بود، باعث کاهش قیمت و کاهش ساخت‌وساز مسکن در چین شده که بزرگ‌ترین مصرف‌کننده فولاد و سیمان و... است. همین عدم مصرف فولاد باعث کاهش تولید برخی کشورهای تولیدکننده فولاد شده زنجیره را برهم زده است.

حق‌گو تصریح کرد: از طرفی، تمام این مسائل باعث شد که مصرف در چین کاهش پیدا کند و تورم کاهش یابد. همچنین برای اینکه بتوانند از بحران خارج شوند، بسته‌های تشویقی و انگیزشی مالی توسط دولت چین تصویب شد تا بتوانند تا حدودی اقتصاد را از رکود خارج کنند و شاهد کاهش نرخ‌های بهره هستیم. سیاست‌های انبساطی پولی باعث کاهش نرخ بهره می‌شود که این موضوع در چین رخ دهد. این موضوع باعث شده که چشم‌انداز چین در سال 2024 به سمت سیاست‌های انبساطی برای خروج از بحران باشد.

حق‌گو در خصوص چشم‌انداز نفت گفت: در قیمت نفت شاهد کاهش تولید کشورهای عضو اوپک پلاس به‌ویژه روسیه و عربستان در سال ۲۰۲۳ بوده‌ایم و اعلام کرده‌اند برای کوارتر اول ۲۰۲۴ هم کاهش تولید خواهند داشت. می‌توان گفت در بازار نفت شاهد کاهش قیمت شدید نخواهیم بود. البته با توجه ‌به رکودی که وجود دارد، تقاضا برای قیمت نفت کاهشی بوده، اما عرضه هم توسط این کشورها کاهش پیدا کرده است. چنانچه شاهد کاهش قیمت‌های بیشتر نفت باشیم (به‌طور مثال، نفت برنت روی 70 دلار یا پایین‌تر بیاید)، احتمالاً شاهد کاهش عرضه کشور‌ها نیز خواهیم‌ بود و اجازه افت قیمت را نخواهند داد. از طرفی اگر قیمت ‌بالای 100 دلار برود، کاهش تولید کنار گذاشته خواهد شد و شاهد افزایش تولید در کشورهای اوپک پلاس خواهیم بود. به نظر می‌رسد قیمت نفت برنت در همین محدوده 80 دلار با برخی نوسانات باقی بماند.  ​​​​​​​