عرضه خودرو در بورس کالا؛ از تولد تا بلوغ

به گزارش آوای آگاه؛ عطا محمدیان، مدیر تحلیل شرکت تامین سرمایه خلیج فارس در گفت‌وگو با همفکران به بررسی مزایای عرضه خودرو در بورس کالا پرداخت و گفت: پیش از ورود هر محصول به بورس و همچنین پس از شروع خرید و فروش، باید شرایط معاملات و بازار محصول مورد نظر را بررسی کرد؛ زیرا باید دید که چه تغییراتی در شرایط معاملات محصول رخ می‌دهد.

وی افزود: تاکید بر هر محصول به این دلیل است که ما نمی‌توانیم روند ورود به بورس کالا و معاملات محصولی مانند خودرو را با سیمان یا فولاد مقایسه کنیم. سیمان هم قابل مقایسه با فولاد نیست؛ زیرا محصولات فولادی و سیمان، عرضه‌کننده و متقاضی بسیاری دارند، اما بازار خودرو شبه انحصاری است. البته انحصار کامل وجود ندارد؛ یعنی دو خودروساز بزرگ، سهم ۹۰درصدی از بازار دارند. سیمان هم یک محصول لوکال یا محلی است که متقاضیان و مشتریان آن، عرضه‌کننده و کارخانه به طور عمده در اطراف آن کارخانه قرار دارند. اما در عرضه فولاد اینطور نیست؛ این امکان وجود دارد که یک کارخانه فولاد در جنوب کشور باشد و مشتری آن در شمال کشور. زیرا هزینه حمل آن نسبت به قیمت فروش، عدد بالایی نیست. اما نرخ حمل سیمان بالا است.

محمدیان تصریح کرد: حال باید دید که روند بورس کالایی شدن خودرو چه مزایا و معایبی دارد و ذینفعان چه اشخاصی هستند؛ به طور حتم اولین ذینفع، تولیدکننده خودرویی است که محصول آن در بورس کالا پذیرش می‌شود. زیرا تولیدکننده دو راه‌حل دارد؛ یا باید براساس قیمت مصوب شورای رقابت (که روش تعیین قیمت‌ها در این شورا مشخص نیست) محصول خود را به فروش رساند یا با ورود محصول به بورس کالا، از رقابت استفاده کند و درآمد و سود خود را افزایش دهد. زیرا به طور معمول قیمت‌ها بالاتر از قیمت پایه مچ می‌شوند.

این فعال بازار سهام اظهار داشت: ذینفع دوم، مردم و مصرف‌کننده نهایی هستند. در عمده معاملاتی که طی روزهای اخیر برای محصول خودرو در بورس کالا وجود داشت، قیمت مچ شده نرخی بین قیمت پایه و قیمت بازار خودرو بود که در برخی موارد خاص مانند رنگ یا عدم محدودیت در تعداد عرضه، رقابت شد و قیمت‌ها بالا رفت و به بازار آزاد نزدیک شد. اما این موارد خاص است. عموم معاملات، قیمتی پایین‌تر از قیمت بازار آزاد دارد و نشان‌دهنده این است که متقاضیان و مصرف‌کننده‌ها حاضر به پرداخت مبلغی بیشتر از قیمت مچ‌شده نیستند و در صورت عرضه تمام محصولات، قیمت بازار پتانسیل شکسته شدن را دارد.

محمدیان خاطرنشان کرد: ذینفع سوم، دولت است. زمانی که خودروساز درآمد و سود بالاتری داشته باشد، دولت هم مالیات بیشتری دریافت می‌کند و درآمد دولت بیشتر می‌شود. ذینفع چهارم، بازار سرمایه و نهادهای نظارتی هستند. در مجموع روند بورس کالایی شدن و پذیرش هر محصولی در بازار سرمایه، شفافیت معاملات را افزایش می‌دهد. به طور حتم نمی‌توان کتمان کرد که ورود هر محصول به بورس کالا، مانند سیمان، فولاد، خودرو و... شفافیت معاملات محصول را افزایش می‌دهد. در حال حاضر هر نهاد نظارتی که قصد داشته باشد چنین موضوعاتی را پیگیری کند، می‌تواند تمام کدها را مشاهده کند؛ زیرا تمام کدها، اشخاص مربوط به هر کد، کارگزاری، سفارش محصولات و.... قابل پیگیری است.

وی افزود: سیستم دیگر، قرعه‌کشی و ثبت‌نام n میلیون نفری است که در برخی مواقع سیستم‌ها قطع می‌شود و برخی سازمان‌ها می‌توانند به راحتی به سایت دسترسی پیدا کرده و ثبت‌نام کنند. از سوی دیگر روند برنده شدن، تشخیص وجود یا عدم وجود فساد، عادلانه بودن قرعه‌کشی و... برای مصرف‌کننده و شخص حقیقی امکان‌پذیر نیست و طبیعی است که ما به عنوان یک شخص حیقیقی نمی‌توانیم چنین موضوعاتی را پیگیری کنیم، اما در بورس کالا این امر قابل انجام است.

محمدیان اضافه کرد: برخی افراد ادعا می‌کنند که آیا در بورس کالا هم فسادهایی وجود دارد یا خیر؛ بله، پتانسیل رخ دادن چنین اتفاقاتی نیز وجود دارد و برای مثال معاملات سیمان همچنان پس از دو سال به شفافیت ۱۰۰درصدی دست نیافته است؛ اما این موضوع را با روزهای ابتدایی ورود سیمان به بورس کالا مقایسه کنید. به مرور محدودیت‌ها و مشکلاتی که وجود داشت، رفع شد و شفافیت‌ها بیشتر شد. از سوی دیگر اعمال فشارها بر عرضه‌کنندگان و متقاضیان و خطا از طرف سازمان بورس و اوراق بهادار، مسئولان بورس کالا، انجمن‌های محصولات مختلف و... نیز کمتر شده است.

این فعال بازار سرمایه تصریح کرد: در خودرو نیز ایراداتی وجود دارد. برای مثال عرضه‌ها باید منظم و مشخص شود، تیراژ بالا باشد و مصرف‌کننده بداند که به طور منظم و در هفته‌های آینده چه محصولاتی و با چه تیراژی عرضه می‌شوند. این موارد موجب افزایش شفافیت می‌شوند.

مدیر تحلیل شرکت تامین سرمایه خلیج فارس گفت: برداشت از این صحبت‌ها نباید به نحوی تعبیر شود که کلیت بازار بر این باورند که این دو خودروساز همیشه مظلوم بوده‌اند و تنها مشکلی که گریبان‌گیر این دو خودروساز بوده، نرخ‌گذاری در سود بوده است! خیر، نرخ‌گذاری در سود این شرکت‌ها تاثیر بسزایی داشته که به طور حتم نتیجه آن، زیان انباشته این دو خودروساز است.

محمدیان اظهار داشت: اما مسائل دیگری نیز وجود دارد؛ هزینه‌های حقوق، دستمزد، عدم توازن نیروی کار و تعداد پرسنل بسیار مهم است. از سوی دیگر شرکت‌های تودلی که شرکت‌های پایین دست این دو خودروساز محسوب می‌شوند، فسادزا هستند. همچنین باید پرسید چرا ایران خودرو باید زیان انباشته زیاد و خط تولیدی که استفاده نشده است، داشته باشد. تمام این موارد مربوط به قیمت‌گذاری دستوری نیست و نشان می‌دهد که طی سالیان، مدیریت نادرست علاوه بر قیمت‌گذاری دستوری، وضعیت کنونی این دو خودروساز را رقم زده است.

وی خاطرنشان کرد: به طور حتم ورود محصولات به بورس کالا و خروج از قیمت‌گذاری، منفعت ایجاد می‌کند. اما در صورتی که نهادهای نظارتی به درستی کار کنند و از سوءاستفاده برخی افراد جلوگیری شود تا ذینفع اصلی یعنی خودروساز بتواند از این درآمدها برای تحقیق و توسعه و بهبود کیفیت از دست رفته خودروهای تولیدی استفاده کنند. به دلیل زیان‌ده بودن فروش هر خودرو، بهای تمام‌شده خودروهایی که تولید می‌شود بیشتر از نرخ فروش مصوب شورای رقابت است که این موضوع زیان ایجاد می‌کند. اما امیدواریم زمانی که روند ورود محصولات به بورس کالا و رهایی از قیمت‌گذاری دستوری رخ می‌دهد، خودروساز هم به تعهدات خود عمل کند و تنها در این صورت است که وضعیت صنعت بهتر می‌شود.