قیمت‌گذاری غیرمنطقی، بزرگ‌ترین مانع توسعه صنعت زغال‌سنگ

سعید صمدی دبیر انجمن زغال‌سنگ در گفت‌وگو با همفکران، آخرین وضعیت زغال‌سنگ را تشریح کرد و با استناد به گزارش آژانس بین‌المللی انرژی گفت: بر اساس پیش‌بینی‌ها درحالی‌که تولید یا مصرف زغال‌سنگ در کشورهای توسعه‌یافته کم یا متوقف می‌شود، مصرف و تولید این ماده در کشورهای درحال‌توسعه افزایش پیداکرده و این روند افزایشی تا سال 2025 ادامه خواهد داشت. اما به دلیل قیمت گذاری غیر منطقی توسعه این صنعت در کشور با مانع مواجه شده است. 

وی ادامه داد: زغال‌سنگ به‌عنوان منبع انرژی نقش مهمی در اقتصاد جهان دارد و به‌تنهایی بالغ‌بر 50 درصد از انرژی جهان از طریق زغال‌سنگ تامین می‌شود. 90 درصد انرژی موردنیاز برای تولید فولاد و 95 درصد سیمان جهان، با زغال‌سنگ تامین می‌شود. زغال‌سنگ در تولید برق هم نقش بسزایی دارد و 60 درصد انرژی تولید برق جهان از زغال‌سنگ است. زغال‌سنگ سوخت قالبی در دنیا است، اما در ایران به خاطر دسترسی به نفت و مشتقات نفتی که شامل یارانه هم هستند، زغال‌سنگ به‌عنوان اولویت تامین انرژی صنایع محبوبیت خود را ازدست‌داده است.

صمدی با اشاره به این‌که  ازنظر قیمت تقریبا ارزان‌ترین انرژی در دنیاست، گفت: بعد از تحولاتی که در سال‌های اخیر اتفاق افتاد و جنگ روسیه با اوکراین بخش قابل‌توجهی از زغال‌سنگ از تولید خارج شد. بر اساس آمار حدود 60 تا 70 میلیون تن زغال‌سنگ از تولید خارج‌شده است. کشورهای اروپایی و برخی از کشورها که سوخت نیروگاهی خود را از طریق گاز تامین می‌کردند با توجه به مشکلاتی که در صنعت گاز به‌خصوص با صنعت گاز روسیه به وجود آمد، آن‌ها هم به‌ناچار مجبور شدند که سوخت خود را با زغال‌سنگ جایگزین کنند و این عوامل باعث شد تا در 6 ماهه اخیر شاهد رشد 200 تا 250 درصدی زغال‌سنگ باشیم.

دبیر انجمن زغال‌سنگ در مورد تاثیرات بازار جهانی بر صنعت زغال‌سنگ ایران توضیح داد: تغییر و برهم خوردن تعادل بازارهای جهانی باعث شد تا  قیمت و هزینه زغال‌سنگ وارداتی کشور هم افزایش پیدا کند.40 درصد از زغال‌سنگ موردنیاز صنایع کشور وارد می‌شود و این عوامل باعث شدند که قیمت تمام‌شده واردات زغال‌سنگ گران‌تر تمام شود و این‌گونه یک سری تولیدکنندگان به فکر راه‌اندازی معدن زغال‌سنگ افتادند.

صمدی با اعلام این زمان که از تصمیم به احداث تا برداشت زغال‌سنگ از معدن حداقل 3 تا 4 سال زمان می‌برد، گفت: سال گذشته حدود 3 میلیون تن زغال‌سنگ خام و 1.7 میلیون تن کنسانتره در کشور تولیدشده است. درحالی‌که در این مقطع زمانی حدود 3 میلیون تن کنسانتره در کشور مصرف‌شده است. درنتیجه حدود 1.3 میلیون تن کنسانتره به کشور واردشده و تراز تجاری زغال‌سنگ کشور منفی است.

دبیر انجمن زغال‌سنگ در مورد صادرات این ماده معدنی هم توضیح داد: در مورد صادرات هم یک سری از مارک‌ها که مصرف داخلی ندارند، مانند مارک‌های حرارتی، صادر می‌شوند. آمار صادرات سالانه آن‌ها حدود 250 تا 300 هزار تن است.

صمدی درباره آمار صنعت زغال‌سنگ ایران گفت: 12 میلیارد تن ذخیره زمین‌شناسی زغال در ایران داریم. 1.2 میلیارد تن ذخیره قطعی اکتشاف شده است. اگر اکتشافات در این زمینه صورت بگیرد، ما که یک کشور واردکننده هستیم از واردات بی‌نیاز می‌شویم و هزینه‌های ارزی‌مان کاهش پیدا می‌کند. با توجه به ذخیره 1.2 میلیارد تنی ذخیره قطعی هم هیچ توجیه برای واردات نیست. سال گذشته حدود 500 میلیون دلار زغال‌سنگ وارد کشور شده است. این درحالی‌که است که مشتری در بازار داخلی و ذخیره وجود دارد، همین‌الان هم مشتری کف انبار زغال‌سنگ را جارو می‌زنند.

او میزان اشتغال‌زایی زیاد را مزیت بعدی حمایت از زغال‌سنگ اعلام کرد و افزود: مزیتی بعدی در مورد میزان اشتغال‌زایی صنعت زغال‌سنگ است. زغال‌سنگ به‌شدت نیروبر است و حدود 60 درصد از هزینه‌های معادن زغال‌سنگ مربوط به نیروی کار است؛ مثلا اگر 3 هزار میلیارد تومان در صنعت فولاد سرمایه گذرای شود، 200 نفر مشغول به کار می‌شوند، اما با همین مبلغ بالایی 2 هزار نفر اشتغال در زغال‌سنگ ایجاد می‌شود.

صمدی در مورد موجی که در برابر صنعت زغال‌سنگ در دنیا ایجادشده و تصمیم برخی از کشورها نسبت به کاهش یا قطع  تولید و مصرف آن، در راستای حمایت از محیط‌ زیست توضیح داد: باوجود بحث‌های محیط زیستی و تاثیر معادن زغال‌سنگ در گرمایش و آلایندگی‌های محیط زیستی مطرح است که ازنظر علمی و فنی هم درست هستند، ممکن است برخی از کشورها از تولید و مصرف آن دست‌بردارند؛ اما این تصمیم در کشورهای درحال‌توسعه و لوکس گرفته خواهد شد. در مقابل کشورهای درحال‌توسعه که به دنبال استفاده از منابع ارزان‌قیمت هستند، قطعا مصرف یا تولید زغال‌سنگ خود را افزایش خواهند داد. دبیر انجمن زغال‌سنگ با اشاره به قیمت ارزان زغال‌سنگ نسبت به سایر سوخت‌ها، گفت: طبیعتا تا زمانی قیمت سایر انرژی‌ها در رقابت با زغال‌سنگ توجیه‌پذیر نباشد، استفاده از آن به‌عنوان سوخت صنایع باقی خواهد ماند. برآورد آژانس بین‌المللی انرژی دال بر این است که مصرف زغال‌سنگ تا 2050 افزایشی خواهد بود. این در حالی است که ممکن در کشورهای اروپایی و ژاپن مصرف زغال‌سنگ کم شود اما آمار گویایی این است که در نهایتا مصرف این ماده در کل جهان افزایش خواهد داشت.

او افزود: کشورهای درحال‌توسعه مثل برزیل، مصر، چین، اندونزی و... برای بهبود شرایط اقتصاد عمومی و رشد اقتصادی که باید محقق کنند، اولین کاری که می‌کنند، کاهش هزینه‌های تولید است که یکی از مولفه‌های آن قیمت انرژی است. به سمت مصرف زغال‌سنگ خواهند رفت. کشور ما هم به دلایلی از این‌که با این حجم از ذخایر، توجیهی برای واردات نیست، تولید زغال‌سنگ افزایش پیدا خواهد کرد.

دبیر انجمن زغال‌سنگ در مورد آینده این صنعت در کشور توضیح داد: شک نکنید که در آینده به‌واسطه توسعه صنایع فولاد، تولید زغال‌سنگ افزایش پیدا خواهد کرد؛ اما بزرگ‌ترین مانع توسعه صنعت زغال‌سنگ در ایران، قیمت‌گذاری غیرمنطقی زغال‌سنگ است که باقیمت جهانی اختلاف زیادی دارد و درنتیجه تولید آن صرفه اقتصادی ندارد و سرمایه‌گذاری در این صنعت از توجیه ساقط می‌شود.

او ادامه داد: قیمت‌های زغال‌سنگ در بازارهای جهانی به سقف رسیده است. در حال حاضر قیمت زغالی که فولادساز آن را از بنادر بندرعباس وارد کرده، 500 دلار است؛ اما قیمت داخلی آن 150 دلار است. اگر دولت می‌خواهد به اهداف خود در توسعه معادن زغال‌سنگ برسد، باید قیمت تعیین‌شده آن ر ا بردارد و اجازه دهد که فضا برای جذب سرمایه به وجود بیاید. برای توسعه چاره‌ای جز تجهیز و بازسازی نداریم، تجهیز و بازسازی هم نیازمند جذب سرمایه است، سرمایه‌ای که قیمت دستوری فعلی توجیهی برای ورود ندارد؛ بنابراین الزام است که اجازه داده شود تا قیمت زغال‌سنگ داخلی هم همسان باقیمت‌های جهانی تعیین شود.