بررسی بازدهی صندوق‌های سهامی در سیکل نزولی اخیر بازار سرمایه

سال گذشته، بازار سرمایه ایران پس از سپری کردن دوره صعودی در تابستان ۱۴۰۰، وارد فاز اصلاحی شد و شاخص کل از محدوده یک میلیون و ۵۸۵هزار واحد تا یک میلیون و ۲۰۷هزار واحد، سیر نزولی و اصلاحی را طی حدود پنج ماه سپری کرد. در انتهای این دوره اصلاحی، ارزش معاملات خرد روزانه به محدوده ۱۵۰۰ میلیارد تومان رسیده بود که عمیقا نشان‌دهنده خروج نقدینگی حقیقی و افزایش تقاضا در بازارهای موازی بود. سپس از پنجم بهمن ماه که شاخص در پایین‌ترین محدوده خود قرار داشت، موج جدیدی از تقاضا شکل گرفت که ارزنده بودن قیمت سهام شرکت‌های بنیادی و همچنین قرار گرفتن p/e بازار در محدوده کمتر از ۶ واحد، زمینه‌ساز رشد بازار شد. همچنین با رشد قیمت جهانی نفت و انتشار اخبار مثبت مبنی بر توافقات برجام، صنایع خودرویی و فرآورده‌های نفتی و بانکی پس از مدت‌ها مورد توجه بازار قرار گرفتند و بخصوص صنعت فرآورده‌های نفتی و خودروسازی، بازدهی مناسبی را نصیب سهامداران کردند.

 

 

در انتهای اردیبهشت ماه و پس از رشد مناسبی که بازار طی حدود چهار ماه ایجاد کرد، عرضه‌ها نسبت به تقاضا شدت بیشتری یافت و بازار سرمایه گارد نزولی به خود گرفت. از عوامل دیگر نزول بازار، میتوان به کاهش ارزش معاملات خرد اشاره کرد که از محدوده 8000 میلیارد تومان در اواخر اردیبهشت ماه به کمتر از 2000 میلیارد تومان در اواخر مهرماه رسید و تاثیر زیادی در اصلاح شاخص کل و قیمت سهام ایجاد کرد. نمودار ارزش معاملات خرد را در تصویر مقابل مشاهده می‌کنید.

با توجه به اینکه در دو سال اخیر شاهد تناسب سیکل‌های صعودی و نزولی شاخص از لحاظ درصدی با یکدیگر بودیم، تصمیم گرفتیم برای سیکل نزولی اخیر بازار که پس از عبور شاخص کل از محدوده 1600000 واحد صورت گرفت، عملکرد صندوق‌های سهامی را از لحاظ درصد اصلاح با شاخص کل بورس مقایسه کنیم.

 

  

طی این دوره پنج ماهه، شاخص از محدوده 1607226 واحد در تاریخ 27 اردیبهشت ماه 1401 به 1241038 واحد در تاریخ 4 آبان ماه 1401 رسید و ریزش 22.7درصدی را تجربه کرد.

عملکرد صندوق‌های سهامی ETF

در جدول زیر، عملکرد صندوق‌های سهامی قابل معامله در بازار سرمایه طی بازه زمانی مذکور را بررسی می‌کنیم:

صندوق‌های ثروتم و ارزش با اصلاح 17.3درصدی، بهترین عملکرد را در چند ماه اخیر داشته‌اند. در ادامه صندوق‌های اطلس، آگاس، افق ملت و سرو توانسته‌اند کمترین درصد اصلاح را محقق کنند.

 

*لازم به ذکر است برای محاسبه بازدهی صندوق‌های ETF طی این دوره از بالاترین قیمت open یاclose  کندل در تاریخ انتهای اردیبهشت و پایین‌ترین قیمت close در هفته ابتدایی آبان استفاده شده است. تمامی اطلاعات و ارقام از سایت  tsetmc.com استعلام گرفته شده است

صورت وضعیت پرتفوی صندوق‌ها

در جدول زیر، ترکیب صنایع صندوق‌هایی که کمترین اصلاح درصدی را در دوره اخیر داشته‌اند، با توجه به صورت وضعیت منتهی به مهرماه آنها محاسبه شده است:

    

(ترکیب صنایع موجود در پورتفوی صندوق‌های سهامی منتهی به 1401/7/30)

صندوق‌های سهامی با بیشترین خالص ارزش دارایی

با بررسی میزان کل ارزش خالص دارایی‌ها در بین صندوق‌های ETF به این نتیجه می‌رسیم که نمادهای آگاس، اطلس، اهرم، کاریس و سرو بیشترین مبالغ را در بین صندوق‌های قابل معامله در بورس دارند. از آنجایی که برای بسیاری از سرمایه‌گذاران موضوع بزرگ بودن حجم صندوق و شباهت بازدهی صندوق به شاخص کل اهمیت زیادی دارد، همواره این نمادها مورد توجه بازار بوده‌اند. به نحوی که سرمایه‌گذاران خرد هم از بابت نقدشوندگی و ارزندگی پرتفوی این صندوق‌ها رضایت داشته‌اند. همچنین هم جهت بودن جنس حرکات صندوق با شاخص کل (بتای مثبت و در محدوده 1 واحد) برای سرمایه‌گذاران، ویژگی مهم و تاثیرگذاری در انتخاب صندوق مورد نظر بوده است. در جدول مقابل نیز مشاهده می‌کنیم که صندوق‌های بزرگ و پرمعامله بازار عمدتا اصلاح نزدیک به شاخص کل بورس را طی دوره اخیر داشته‌اند.

  

*مبلغ خالص ارزش دارایی صندوق‌ها به تاریخ 17 آبان ماه از سایت صندوق‌های مذکور استعلام گرفته شده است.

در بین صندوق‌های سرمایه‌گذاری، نماد اهرم به دلیل ماهیت آن اصلاح بیشتری داشته است. باید در نظر گرفت که این موضوع موجب افزایش سرعت رشد و اصلاح قیمتی این نماد نسبت به سایر صندوق‌ها می‌شود. به نحوی که در دو هفته اخیر و طی رشد شاخص کل، نماد اهرم رشد حدود 38درصدی را تجربه کرده که نشان از ضریب بتای نزدیک به 2 واحدی این صندوق دارد. نتیجه می‌گیریم صندوقی مانند نماد اهرم، ریسک‌پذیری بالاتری را نسبت به سایر صندوق‌های سهامی دارد و سرمایه‌گذار باید با در نظر گرفتن و تحلیل میزان سطح ریسک‌پذیری خود، صندوق موردنظر را جهت سرمایه‌گذاری انتخاب کند.

برای بررسی علت این حرکات پرشتاب صندوق اهرم باید در نظر گرفت که با توجه به اینکه از اعتبار و مبالغ واحدهای عادی صندوق جهت سرمایه‌گذاری پر ریسک و خرید سهام استفاده می‌شود، توان بازدهی آن سریع‌تر از شاخص کل و سایر صندوق‌ها می‌شود. همچنین در اصلاح بازار، صندوق اهرم با وجود کاهش قیمت سهام در پرتفوی، باید سود واحدهای عادی خود را تضمین کند (که معادل 20 الی 25درصد سالیانه است). لذا در دوره مذکور اصلاح 47.5درصدی نسبت به شاخص کل بورس داشت که بسیار پر شتاب‌تر از سایر صندوق‌های سهامی بود.

امیدواریم در آینده نزدیک شاهد افزایش تعداد صندوق‌های اهرمی در بازار سرمایه ایران باشیم. زیرا ابزاری بسیار مناسب جهت تنوع بخشیدن به پرتفوی و کسب بازدهی بالا در موج‌های صعودی بازار است.

​​​​​​​

 

*نمودار میله ای رنگ بنفش نشانگر شاخص کل و نمودار کندل استیک برای صندوق اهرم می باشد.

عملکرد سهام و صنایع پراستفاده در پرتفوی صندوق‌ها

پس از بررسی و تجمیع صورت وضعیت پورتفوی ماهانه صندوق‌های سهامی، متوجه شدیم که بیشترین خرید و فروش صندوق‌ها در صنایع فرآورده‌های نفتی، محصولات شیمیایی، خودرو و ساخت قطعات، بانک‌ها و فلزات اساسی بوده است و همواره این پنج صنعت بیشترین مبالغ معاملات صندوق‌ها را طی 5 ماه اخیر ایجاد کرده‌اند. در نمودار زیر به بررسی درصد اصلاح سهام شرکت‌هایی که بیشترین مبالغ و درصد معاملات صندوق‌ها را در این دوره داشته‌اند، می‌پردازیم.

   

*برای محاسبه بازدهی سهام شرکتها از اختلاف قیمت بازگشایی در انتهای اردیبهشت و قیمت بسته شدن کندل 4 آبان استفاده شده است.

جمع‌بندی

در آخر لازم به ذکر است که هدف از ارائه این اطلاعات، تنها بررسی و تفسیر بازده صندوق‌های سهامی در دوره اصلاح اخیر بازار بوده و توجه به این نکته که سرمایه‌گذاران برای تعدیل ریسک و کوچک کردن پرتفوی شخصی خود می‌توانند از صندوق‌های سهامی استفاده کنند. مزیت این راهکار را میتوان در نقدشوندگی صندوق‌ها و عدم وجود صف خرید و فروش، کارمزد کمتر معاملات آنها و همچنین عدم وجود تضاد منافع بین سرمایه‌گذار و مدیران صندوق برشمرد. همچنین استفاده از صندوق‌های سهامی می‌تواند کمک کند که افراد با صرف وقت کمتر بتوانند در دوره‌های مختلف، بازدهی بهتری از میانگین بازار به دست آورند و هر لحظه با توجه به اخبار و شایعات اقتصادی و سیاسی، تغییرات هیجانی در پرتفوی خود ایجاد نکنند. در واقع صندوق‌های سهامی، ابزار مناسبی برای سرمایه‌گذاری غیرمستقیم بدون صرف وقت زیاد و بررسی روزانه است. البته توصیه می‌شود شخص سرمایه‌گذار حتما ویژگی‌ها و استراتژی مدیریتی صندوق و سابقه‌ی بازدهی و جنس حرکات صعودی و نزولی گذشته صندوق را بررسی کند تا تطبیق بیشتری با ریسک‌پذیری فرد داشته باشد. یکی دیگر از عوامل مهم در انتخاب صندوق سهامی نیز میزان اصلاح قیمتی در دوره‌های رکودی و نزولی بازار نسبت به شاخص کل و سهام لیدر بازار سرمایه است که در این مقاله به این موضوع پرداخته شد.

 ​​​​​​​