صندوق اهرمی شتاب

مقدمه

کلمه اهرم عموما یادآور ابزاری با عملکردی فراتر از توانایی خود است. در حیطه مالی نیز اهرم به معنای سرمایه گذاری با مبلغی بیش از دارایی موجود است. همین تعریف ساده ترکیبی از ریسک پذیری و نوسان قیمتی بالا که به معنی کسب بازدهی پرشتاب است را نشان می دهد و افراد عموما برای بخش تهاجمی سبد دارایی خود از سرمایه گذاری های اهرمی استفاده می کنند. باید خاطر نشان کرد که در بازارهای مالی مفهوم اهرم با دریافت اعتبار همراه است و همین ساز و کار در صندوق های اهرمی اجرا شده است.

طی چند سال اخیر با توجه به افت و خیزهای بازار سرمایه ایران شاهد افزایش سرمایه گذاری غیر مستقیم در صندوق ها بوده ایم. نقدشوندگی، عدم بسته شدن نماد و کارمزد معاملاتی بسیار پایین، عواملی هستند که باعث افزایش جذابیت و ورود نقدینگی به صندوق های سهامی شده اند و آن ها را به ابزار بسیار مناسبی برای افرادی که تجربه و زمان لازم برای تحلیل بازار ندارند تبدیل کرده است.

 

تفاوت صندوق های سهامی و اهرمی:

صندوق های اهرمی در واقع نوعی از صندوق های سهامی هستند که همانند صندوق های سهامی معمول بازار، میبایست حداقل 70% دارایی های خود را تبدیل به سهام کنند با این تفاوت که در پرتفوی خود از اعتبار استفاده می کنند و نوسانات قیمتی شدیدتری نسبت به صندوق های سهامی (مانند آگاس، اطلس، سرو، کاریس) دارند. بسیاری از سرمایه گذاران نسبت به کند بودن تحرکات صندوق های سهامی انتقاد دارند و خواستار صندوقی با حرکات سریع تر بخصوص در شرایط صعودی بازار هستند. صندوق های اهرمی پاسخی مناسب به این درخواست هستند.

 

صندوق اهرمی چیست:

صندوق های اهرمی به واسطه وجود اعتبار در پرتفوی خود توانایی خلق بازدهی بیشتری نسبت به شاخص کل و کلیت بازار را دارند. واحد های صندوق اهرمی به دو بخش ممتاز و عادی تقسیم می شوند. به این صورت که واحدهای ممتاز، سهامی و پر ریسک هستند و سود ثابت ندارند و تابع بازدهی  عمکرد صندوق هستند ولی واحد های عادی مناسب سرمایه گذاران ریسک گریز است که مانند صندوقی درآمد ثابت سود روزشمار (سالانه 20 الی 27 درصد) برای ایشان محقق می شود. در واقع مبالغ واحد های عادی به پرتفوی واحدهای ممتاز اضافه شده و مانند اعتبار عمل می کند تا حالت اهرمی برای صندوق ایجاد شود. همچنین واحد های ممتاز (حتی در بازار نزولی) تضمین کننده سود واحد های عادی هستند و سود روزشمار واحدهای عادی بصورت روزانه از ارزش واحدهای ممتاز صندوق کاهش می یابد. به بیانی ساده تر صندوق شتاب آگاه تقسیم سود ندارد. دارندگان واحدهای ممتاز از اختلاف قیمت خرید و فروش بازدهی کسب می کنند و دارندگان واحدهای عادی سود روزشمار به قیمت هر واحد صندوقشان اضافه می شود. بعنوان یک مثال عددی فرض کنید صندوق سود بیشتر از 27% محقق کند. در اینصورت واحدهای عادی سود 27% دریافت می کنند و سود بیشتر از آن نصیب واحدهای ممتاز می شود. اگر صندوق سود 20% الی 27%  (مثلا 25%) محقق کند، به همان میزان سود واحدهای عادی می باشد. در حالت سوم که در بازار نزولی رخ می دهد اگر صندوق کمتر از 20%  و یا حتی بازدهی منفی داشته باشد، همان کف 20% نصیب سرمایه گذاران واحد های عادی می شود. بطور خلاصه می توان گفت واحد های ممتاز سود 20 الی 27 درصد واحدهای عادی را تحت هر شرایط تضمین می کنند. در مقابل دارندگان واحد های ممتاز در بازار صعودی رشدهای بسیار مناسبی را ایجاد می کنند و همانند دوره اخیر بازدهی های خیره کننده ای بدست می آورند.

 

ضریب اهرمی چگونه محاسبه می شود؟

در صندوق های اهرمی برای محاسبه ضریب اهرم صندوق، مجموع مبالغ واحدهای ممتاز بعلاوه واحدهای عادی را تقسیم بر واحد های ممتاز می کنیم. برای مثال در تصویر زیر تاریخچه ضریب اهرمی نماد اهرم را از آغاز فعالیت مشاهده می کنید که عمدتا بین 1.5 الی 2.5 واحد بنا به شرایط بازار در حال نوسان بوده. نتیجه میگیریم این نسبت مهم که در بازدهی صندوق نیز تاثیر زیادی دارد، به رفتار سرمایه گذاران و اقبال به واحد های عادی و ممتاز بستگی دارد. همانطور که در شش ماه اخیر مشاهده کردیم در روند های صعودی اقبال به واحدهای ممتاز (سهامی و پرریسک) بیشتر شده و واحد های عادی (درآمد ثابت و بدون ریسک) عمدتا خروج نقدینگی را به منظور کسب بازدهی بیشتر تجربه می کنند. مثلا در ابتدای آبان 1401 این نسبت 2.4 واحد بود و به بیشترین مقدار خود رسیده بود. سپس طی رشد اخیر بازار ارزش واحد های ممتاز به دلیل رشد قیمت سهام، رشد سریعی نسبت به ارزش واحد های عادی داشته است. نتیجه اینکه ضریب اهرمی در اواسط اردیبهشت 1402 به 1.4واحد رسیده و کمتر شده است. در واقع می توان گفت صندوق های اهرمی به واسطه ماهیتشان در روندهای صعودی بازار با کاهش ضریب اهرمی مواجه می شوند.

 

 

بازدهی صندوق های اهرمی نسبت به شاخص و سایر صندوق ها:

در جدول زیر مشاهده میکنیم که صندوق های اهرمی در سیکل های صعودی و نزولی اخیر تقریبا بتای نزدیک به 2 واحد را محقق کرده اند و تفاوت عملکرد آنها با صندوق های سهامی معمول بازار و شاخص کل کاملا مشهود است. نتیجه اینکه برای بخش پرریسک سبد سرمایه گذاران گزینه بسیار جذابی است و در شرایط صعودی بازدهی خیره کننده ای می تواند بدست آورد. به همان نسبت ریزش و اصلاح آنها در دوران نزولی بازار شدیدتر از شاخص کل بورس می باشد. پرتفوی صندوق های اهرمی نیز بصورت ماهانه روی سامانه کدال منتشر می شود و دیدگاه مدیران صندوق نسبت به سهام و صنایع بازار سرمایه را نشان می دهد و تا حد زیادی عملکرد صندوق را رقم می زند.

 

حباب قیمتی:

در شش ماه اخیر بازار موضوع حباب صندوق های توان و اهرم همواره مورد توجه بازار بوده است. به صورتیکه بنا به شرایط بازار حباب مثبت یا منفی آن ها نشان دهنده جو کلی عرضه و تقاضای بازار و راهنمای ادامه مسیر معاملات بوده است. با توجه به دامنه نوسان 10- الی 10+ درصدی آن ها همیشه حرکاتی پرشتاب در نوسانات داشته اند و عمده سرمایه گذاران کوتاه مدتی و میان مدتی، درصد حباب صندوق طی معاملات روز را رصد می کنند. طبق آنچه شاهد بودیم در روزهای صعودی و پرتقاضای بازار سرمایه حباب نزدیک به از 20% داشته اند و در اصلاحات بازار این حباب کاهش معنادار و حتی تا سطوح منفی را تجربه کرده است که این حالت عموما نشان دهنده ی انتظار بازار برای اصلاح یا رکود برای کوتاه مدت است. نتیجه اینکه توجه به درصد حباب اهرمی ها نمایانگر حس بازار و خوشبینی یا بدبینی نسبت به معاملات روزهای آینده صندوق می باشد.

 

جایگاه صندوق های اهرمی در بازار سرمایه ایران:

در چند ماه اخیر و در پی رشد بازار، صندوق های اهرمی بسیار مورد توجه بودند بصورتی که در بعضی از روزهای بازار بیشترین جذب نقدینگی و ارزش معاملات را داشتند و همواره مقصد مناسبی برای سرمایه گذاران بودند. مقایسه بازدهی این صندوق ها با سهام بزرگ بازار نشان دهنده برتری اهرمی ها در سیکل های رونق بازار است. با بررسی نسبت خالص ارزش دارایی صندوق های اهرمی بازار به کل صندوق های سهامی نیز به اعداد جالبی می رسیم. در حال حاضر خالص ارزش دارایی های نماد اهرم و توان 11% ارزش ریالی کل صندوق های سهامی بازار می باشد. جالبتر اینکه اگر صندوق دارا یکم و پالایش را در این نسبت محاسبه نکنیم و فقط صندوق های سهامی ETF (بدون صدور و ابطالی ها) را در نظر بگیریم، این نسبت 32.6% می شود و کاملا به ما نشان می دهد که توجه سرمایه گذاران به سمت صندوق های اهرمی فراتر از انتظار بوده است. به نظر می رسد عملا پر ریسک بودن اهرمی ها در شرایط تورمی اخیر بیشتر به عنوان فرصت مناسب توسط خرد جمعی بازار تعبیر شده تا یک تهدید بابت ریزش و افت ارزش دارایی. فضای کلی بازار در دوره اخیر نیز به گونه ای بوده که با افزایش ارزش معاملات خرد و توجه به سهام و صنایع بنیادی، جذابیت صندوق های اهرمی ادامه دار خواهد بود و سلیقه سرمایه گذاران به سمت بازدهی های پرشتاب در سیکل رونق بازار بیشتر شده است.

 

کلام آخر:

اضافه شدن صندوق شتاب آگاه به عنوان ضلع سوم صندوق های اهرمی می تواند به رونق و گسترش طیف انتخاب سرمایه گذاران در بازار سرمایه کمک کند و احتمالا پرتفوی متفاوتی از این صندوق را در روزهای پس از پذیره نویسی شاهد باشیم. علاوه بر اینکه مدیریت حرفه ای صندوق "شتاب" در کنار ویژگی اهرم می تواند عملکردی منحصر به فرد در بازار سرمایه ایجاد کند و موجب پویایی بیشتر بازار سرمایه گردد. وجود واحد های عادی در کنار واحد های ممتاز ابزاری است که افراد می تواند سرمایه خود را به دو بخش تقسیم کنند و از ترکیب ریسک بالای واحد های ممتاز و سود ثابت واحد های عادی بهره مند شوند.