بورس زیر سایه جنگ یا توافق؟

یوسف کفاش کارشناس بازار سرمایه در خصوص میزان اثرپذیری بورس از جنگ روسیه و اوکراین در مقایسه با اثربخشی مذاکرات برجام در گفت‌وگویی با همفکران عنوان کرد: می‌توان در ابتدا تبعات اقتصادی ناشی از این جنگ را بررسی کرد. قطعاً با ادامه‌دار شدن جنگ و افزایش ابعاد آن، قطعاً یکسری تغییر و افزایش قیمتی در نرخ کامودیتی‌ها در سطح جهان خواهیم داشت که در حال حاضر نیز شاهد این مهم هستیم. زیرا دو کشوری در حال جنگ با یکدیگر هستند که نقش مهمی در بحث صادرات مواد خام دارند. به طور مثال روسیه حدوداً 10 تا ۱۲ درصد از نفت جهان را صادر می‌کند که از این مقدار حدوداً ۵۰ درصد آن وارد قاره اروپا می‌شود، ۴۶ تا ۵۰ درصد گاز اروپا را روسیه تضمین می‌کند، همچنین این کشور ۲۰ درصد گندم سطح جهان را تأمین می‌کند و سایر کامودیتی‌ها مانند آلومینیوم، مس، پالادیوم توسط این کشور تولید و صادر می‌شود.

وی در همین راستا افزود: بحث این است که اگر جنگ ادامه داشته باشد، ما شاهد افزایش این قیمت‌ها هستیم. به طور ضمنی هم این جنگ تأثیر خواهد گذاشت و نرخ‌های جهانی که حالشان خوب است، از این بابت بهتر هم می‌شود و آن بخش کامودیتی محور بازار برای مدت بیشتری از بابت نرخ‌های جهانی آسوده‌خاطر خواهد بود. از طرف دیگر این کشمکش‌ها باعث می‌شود نرخ نفت و گاز هم بالا باشد و زمانی که قیمت گاز بالا باشد، صنایعی که مواد اولیه‌شان گاز است، مانند صنعت اوره، همچنان جذاب خواهند بود به دلیل این که در پی افزایش نرخ گاز، نرخ اوره نیز افزایش می‌یابد. در حوزه نفت، صنعت روانکار و پالایش می‌توانند سودهای خوبی بسازند، البته با فرض اینکه این فضا ادامه‌دار باشد. 

یوسف کفاش بیان داشت: از سمت دیگر برجام تنها کاری که می‌کند، باتوجه‌به این که ما در بخش کامودیتی جهان تأثیر چندانی نداریم، حتی با فرض اینکه تحریم‌های نفت ایران هم آزاد شود، در ابتدای امر مدت‌زمانی طول می‌کشد که ما به سطح قبلی برسیم. اما سال این است که آیا ما به سطح قبلی می‌رسیم یا خیر؟ یعنی ما در طول ۵-۶ سالی که تحریم بوده‌ایم آیا سرمایه‌گذاری کرده‌ایم، حداقل برای حفظ و نگهداری آن سطح تولید سال‌های قبل از تحریم؟ که مشخصاً جواب خیر است. اولاً مدت زمانی طول می‌کشد که ما به آن رشد قبلی خود ادامه دهیم و به آن سطح پایداری که می‌رسیم احتمال خیلی پایین‌تر از آن سطوح قبلی است و آن مقداری هم که به بازار جهانی اضافه می‌شود، در مقابل تأثیر جنگ تأثیر چشمگیری ندارد. 

این فعال بازار سهام ضمن تاکید بر این که در حوزه کامودیتی ایران چندان در سطح جهان تأثیرگذار نیست، ولی تأثیر می‌پذیرد، گفت: به فرض ممکن است مجدداً در بعضی صنایعی که روی محصولاتمان تخفیف می‌دهیم، میزان تخفیفات کمتر شود و این تخفیف‌ها هم اهرم خیلی شدیدی روی آن صنایع دارند و از این بابت سود شرکت‌ها افزایش پیدا می‌کند. ولی بیشترین تأثیری که دارد بستگی به مفاد قرارداد دارد، فعلاً هم همچنان در هاله‌ای از ابهام است، ولی با فرض اینکه ما بتوانیم پول نقد یا دلار فیزیکی وارد کشور کنیم، اثر خیلی خاص دارد. ممکن است در یک بازه زمانی ۲ ساله فضای اقتصادی کشور تعادل نسبی پیدا کند، اما در بحران‌های اقتصادی، خیلی نباید فضای این توافق را با برجام گذشته تعمیم داد. زیرا در حال حاضر فضای کشور، شکنندگی اقتصادی کشور و تاب‌آوری اقتصاد ۱۰۰ درصد مشابه دوره قبلی نیست به همین دلیل کاملاً نباید الگو بگیریم که هر اتفاقی آن زمان افتاد، در شرایط کنونی هم قرار است رخ دهد.

وی در همین راستا افزود: ولی با فرض اینکه اقتصاد به یک تعادل نسبی برسد و دست دولت هم در بحث پرداخت مخارج بودجه باز باشد، عملاً دولت خودش را تا حدودی از دست‌اندازی به سود شرکت‌ها کنار می‌کشد و آن دخالت‌های هر روز و اخبار هر روزی که ما در صنایع مختلف می‌شنویم، وضع انواع مالیات‌ها و انواع نرخ‌گذاری‌های دستوری، احتمالاً یک مقدار کمتر می‌شود و از این بابت ریسک سیستماتیک که کل بازار احساس می‌کند، چون یکی از مهم‌ترین متغیر‌هایی هست که فعلاً فضای رکودی بر بازار حاکم است، احتمالاً این ریسک را بازار کمتر خواهد دید و برآورد می‌کند. از این بابت خوب است، یک دولت بی‌پولی که حال یک پولی به دست آورده و کمی فاصله می‌گیرد و باعث می‌شود که بازار به یک تعادل نسبی واقعی برسد. 

وی در ادامه گفت: از طرف دیگر این تعادل ممکن است روی نرخ بهره تأثیر بگذارد، یعنی ما همچنان نرخ بهره بالا را شاهد باشیم. یعنی از سمت اول ما یک اثر مثبت را می‌بینیم و از سمت دیگر ممکن است این نرخ بهره بالا همچنان بازار را اذیت کند، ولی به نظر من این نرخ‌های بهره در همین سطوح فعلی خواهد بود یا یک مقدار کمتر خواهد شد. بحث اصلی که فعلاً بازار با رکود مواجه است، ریسک‌های سیستماتیک و عدم‌اطمینان‌های خیلی کلی است، یعنی تأثیری که نسبت به دولت دارد و احتمالاً نیم‌نگاهی هم به پایین‌ترین قیمت دلاری که بعد از برجام خواهد دید و برگشت و تعادل قیمت دلار. یعنی اگر فضای مذاکرات تا آخر اسفند مشخص‌تر شود، از این بابت شاید ریسک‌های سیستماتیک کل بازار یک مقدار کمتر شوند، پس به‌صورت کلی در ۶ ماهه دوم ما با کاهش ریسک‌های سیستماتیکی مواجه هستیم که این به نفع بازار است. مگر اینکه اتفاق خاصی بیفتد و توافق منحل شود که در این حالت از سطوح فعلی دلار هم بازار دچار تنش خواهد شد و به رکود خیلی عمیقی برویم که حتی همین مقدار مثلاً ۲۷۰۰ همت الی ۳ همتی هم که روزانه در بازار معامله می‌شود دیگر وارد بازار نشود که این بازار این حالت را وزن کمتری به آن می‌دهد. 

یوسف کفاش در پایان بیان داشت: از طرف دیگر ادامه‌دار شدن این جنگ باعث می‌شود که ما همچنان این سطوح فعلی کامودیتی‌ها و حتی بالاتر را ببینیم، شرکت‌ها گزارش‌ها خوبی بگذارند و تلفیق این دو در ۶ ماه اول سال جدید بازار به نسبت بهتری از این ۲ ماه اخیر را شاهد باشیم، ولی باز خیلی به این بستگی دارد که ابعاد جنگ به کدام سمت برود و کدام کشور‌ها درگیر می‌شوند و آیا در همین سطح خواهند ماند، مذاکره‌ای که می‌کنند به نتیجه می‌رسد یا نمی‌رسد و در کل من فضای بازار را در ۶ ماه آینده مثبت می‌بینم.